Komleskrekk

Eg har alltid hatt komleskrekk. Altså skrekk for å laga komler. Eg har prøvd meg på mykje anna rart, der høgdepunktet til nå vel må vera den gongen eg brukte fire timar på å beina (eller bruska, for å vera nøyaktig) ut ei svær skate far og Olemann hadde fått på utlegget. Resultatet vart greit nok, men det stod ikkje i stil til tidsbruken.

Komler er jo noko spesielt for ein vestlending. Dersom me hadde lausrive oss frå resten av landet, ville det ganske sikkert figurert høgt på lista over nasjonalrettar. Komla har sin eigen mystikk, og sine eigne ritual. Kva skal me ha som tilbehøyr? Kva skal me drikka attåt? Sjøv har eg klare preferansar. Eg vil ha salt sauekjøt, kokte gulrøter, kokt kålrabi og smelta margarin. På steikt komle vil eg og ha litt sirup på sida. Det er ikkje noko med plar sysla med på Finnøy, og er noko eg har plukka opp ute i andre komleland.

Eg elskar komler, men har altså aldri våga å laga det sjølv. Eg har oppfatta heile komleprosessen som mystisk og litt heilag. For det finst gode komler og det finst dårlege komler. Og eg kan ikkje fordra dårlege komler. Eg ville ikkje likt å vore skuld i at folk fekk i seg dårlege komler.



I det siste har eg havna i diverse komlerelaterte diskusjonar. Eg har ved fleire høve påstått at komler laga av noko anna enn poteter ikkje er brukande. Komler basert på poseprodukt har eg avskrive som uakseptabelt uansett. Eg stilte meg litt meir åpen til ferdigkomler. Det skulle eg ikkje gjort. Dei er ikkje gode. Eg testa det nemleg ut sist veke. Ikkje brukande. Dei smakte lite, og hadde vassaktig konsistens. Dei eg diskuterer med endar ofte opp med å seia at dei aldri i livet vil invitera meg på komler. Det meiner eg er ei avsporing. Det finst nemleg ingen rasjonelle argument mot å laga komler heilt frå botn av.

Komlefrykta mi har og sine grunnar i at eg har sett folk mislukkast totalt på komlefronten. Det har vore smertelege opplevingar. Det fortvila blikket dei har når dei unnskyldar at komlene berre vart små, blaute klumpar i ei stor smørje. Det er ikkje eit vakkert syn.

Første gong eg var involvert i komlelaging, var på heimkunnskapen. Eg vil her retta flengande kritikk mot Finnøy kommune for å prøva å læra små ungar at det går an å laga komler basert på potetmos-posar. Kva i all verda er det for noko? Å ta eit i utgongspunktet forferdeleg produkt, og tru at det skal kunna bli gode komler av det? Eg har prøvd å fortrenga dette, men har eit slags minne om kvite, vasne klumpar som smakte mjøl og lite anna. Forferdeleg. Eg sit berre att med eit spørsmål: Kvifor i all verda brukte me ikkje poteter? Kva var det dei var så redde for?

Neste gong eg observerte andre enn mor mi laga komler, var då eg budde på Vaulen i Stavanger. To venninner laga komler til meg og Tor Øyvind. Dei hadde tatt heimkunnskap på same skulen som meg. Resultatet var såpass ille at både eg og dei hugsar det framleis. Heimkunnskapkomler har øydelagt for mange i min generasjon, er eg redd.

Etter tildragelsen i Granlunden, har eg tenkt at komler, det er noko mor får styra med. Litt som med lefser og mormor. Og kråtakaker. Men etter at mor mi endeleg våga seg til å laga kråtakaker til jul dette året, med vellukka resultat, kom komletanken til meg for alvor.

No var tida inne for å laga komler. Eg oppdaga til mi store overrasking at det einaste du måtte gjera, var å skrella nokre potetet (ikkje mange), horva dei sund (med rasp eller liknande redskap), og elta dei saman til små ballar. Så, etter tjue minutt i kjøtkraft, var dei komler. Fantastisk. Eg kunne nesten ikkje tru at det var sant. Så enkelt? Kvifor styrar då folk på med komler frå diverse posar? Alle kan då skrella ein kilo poteter? Det tek max fem minutt. Då er jo jobben gjort, dersom du har ein kjøkkenmaskin med raspefunksjon.  "At det tek så lang tid å laga mat frå botn" er den vanlegaste orsakinga folk brukar for å forklara at dei gjer seg nytte av tenestane til Toro eller Mølleren (som produserer det populære "komlemjølet" som er så i vinden nå (tilsett kun vatn, og få smaklause, preglause og utrivelege komler), og som eg ikkje kan få meg til å lika).  Fem, max ti minutt lenger, tek det å laga komlene frå botn. Og resultatet blir ufatteleg mykje betre. Det er som forskjellen på Grandis og heimelaga, som indrefilet og blodpudding, som Cevita appelsinjuice og Xtra sin.

Framgangsmåten er enkel.

Du treng litt poteter. Pink er bra, sa mor. Og det hadde ho rett i. Skrell potetene. Rasp dei (helst maskinelt, ellers blir det blodkomler (igjen i følge mor). Bland så oppi salt, 3 teskjeier pr. kilo cirka, og så like deler sikta kveite- og byggmjøl til deigen er ganske så fast. Litt klebrig, men definitivt med deig-konsistens skal han vara, komledeigen. Så rullar du dei til ballar og kokar dei i kjøtkraft. For kjøt må du ha. Og her er me ved kjerna i heile komledebatten: Salt kjøt kan ein koka dagen før komlene skal serverast. Då har ein god kraft til å koka komler i, og middagen er ferdig på ein halvtime. Dersom du set på ein kjele med vatn samstundes med komlegryta, har du tid til å skrella gulrøtter og kålerabi medan komlene kokar. Dei treng ikkje lang koketid om du kuttar dei opp i små bitar.

I dag laga eg komler til 6 vaksne og 4 ungar. Eg brukte 2,5 kilo poteter. Det var nøyaktig dobbelt så mykje som me hadde behov for. Til gjengjeld betyr det steikt komle til middag i morgon. Og det er jo, for seia som det er, minst halve vitsen.

12 kommentarer

El-Makno

21.02.2011 kl.00:42

Eg og vil ha komler eingang :) Men altså, burde isje surmelk stått onna preferanser?? D e jo essensielt i ein komlemiddag.

kvignes

21.02.2011 kl.01:53

Jo, det burde det. Eg burde nevnt surmjølk. Tine kultur, type mørk blå. Ikkje ein komlemiddag utan. Fjord1 har ikkje fått med seg dette, og eg må drikka Tine lett, type rosa når eg kjøper ferjekomler. Ferjekomler er forresten slett ikkje verst. Slett ikkje verst.

Reier

21.02.2011 kl.15:33

Å du for ein suksess det vart, dette her.

El Toro

21.02.2011 kl.15:43

Pink, ja. Mor og maser om Kers Pink (eller kva det fulle navnet er). Men er jo heilt umulig å få tak i. Forrige gang eg fikk tak i Pink, blei torgselgaren rørt og fekk nesten tårer i augene då eg spurte han om han hadde Pink.

kvignes

21.02.2011 kl.15:47

Det var heilt klart ein suksess. No har eg hatt steikte komler til middag, svidd på panna av far min. Han skulda sjølvsagt på panna.

kvignes

21.02.2011 kl.16:13

Før i tida var det berre to potetslag på Nordre Vignes: Pink og Pimpernell. Det som var rart, var at Pink var kvite, medan Pimpernell var rosa. Dette er begge mjølne poteter. Og eg deler framleis poteter opp i gode eller dårlege. Dei mjølne er gode, dei kokefaste er dårlege. Utanom til båtsteiking i omnen. Eg har sjeldan problem med å få fatt i verken Pink eller Pimpernell. Det kan ha noko med å gjera at det er lenge sidan eg har handla på eit torg.

El Toro

21.02.2011 kl.17:43

Men i butikken? Der eksiterer det jo et Beate-hegemoni uten like. Og mandelpoteter, sjølvsagt, men dei egnar seg neppe til komler.

Eskil

21.02.2011 kl.22:47

Halvt om halvt med kokte og rå eple (poteter...). Og i Suldal er me såpass fine på det at me brukar litt steikt flesk i smøret...

Drols

21.02.2011 kl.22:58

Eg slenge meg på steikt flesk i smøret!!

kjelly

21.02.2011 kl.23:23

Må allti ha et par kokte komler oppi deigen, men d viktigaste e å unngå havregryn i! Fy forskamme sæ å ha havragryn i

Marit Serine!

23.02.2011 kl.15:55

Kåre! For et fantastisk innlegg! Den oppskriftå der havne rett i kokebokå mi, som "Kåre Vignes Spesial". Trur til og med eg må printa ut et bilde av deg å ha vesidenav, så når oldebarnå mine om mången år får komla hos meg, så kan eg sei "Se, hander va leraren min, han kunne laga komler."

Flacké

06.03.2011 kl.18:42

Flacké må prøve ut komleoppskriften din te studentmiddag ein gang. Det bør og vil bli ein suksess!

Skriv en ny kommentar

kvignes

kvignes

37, Finnøy

Barnsleg og komplisert. Det burde eigentleg vore nok, men så slår det meg: Dersom eg skriv meir her, betyr det at annonsa som plar stå rett under bildet mitt, mest truleg vil bli flytta ned. Og det er bra. For kva annonser er det som regel her inne? Akkurat no er det ei som heiter "Knallfin rumpe", og som reklamerar for anti shake treningstights. Dette er sikkert eit kjempeflott produkt, og noko mange kan ha nytte av, men eg vil helst ikkje ha rumpereklamar i umiddelbar tilknytning til mitt fjes. Eigentleg bør eg berre skrive denne omtalen av meg sjølv så lang at annonsa havnar så lang ned at ein må scrolle for å sjå ho. Ein veit aldri kva slags annonser som dukkar opp. Eg er eigentleg ikkje interessert å reklamera for noko som helst, det einaste måtte vera om nokon som produserer dyre tohånds laksefiskestenger fann ut at deg var ein mann det var verdt å sponsa. Men denne bloggen har ikkje som utgongspunkt å tena pengar. Eg er heller ikkje interessert i å få andre folk til å meina som meg. Kva er det eg eigentleg vil? Dersom me skal bli litt seriøse: Eg vil fortelja historier frå livet mitt, slik at søstera mi og bror min kan ha noko å mora seg over i kvardagen. Dersom andre også finn glede i mine betrakningar - hjarteleg velkomne.

Kategorier

Arkiv

hits