Egg og bacon

Sommaren 2003 reiste eg til Finnmark for første gong i livet mitt. Å reise til Finnmark var eit stort steg. Det betydde at eg var ein av dei store gutane. Dei som reiste langt for å fiska stor laks. Dei som hadde gode historer som tok dei gjennom vinteren. Historier om fisk så stor at folk som fekk han på kroken berre måtte innsjå at denne fekk dei aldri opp. Historiar om ein eksentrisk svenske som var ei blanding av sjaman, Martin Schanche og laksefiskar. Hit skulle eg. Og eg skulle få laks. Eg hadde aldri fått laks. Men no. No skulle det skje.

Det er ikkje tilfeldig at denne historia kjem til meg no. Sommaren 2017 har eg ikkje vore i Finnmark. Det har eg stort sett vore kvar sommar sidan 2003. Det er eit hol i sjela, ei smerte i hjarta, ei pine i hugen. Eg mista min første laks på den turen. Men det er ikkje det som blir hugsa. Det er er at eg nesten havna i eit alvorleg og brutalt slagsmål på grunn av ein diskusjon om egg og bacon.

Finnmark var eit ukjent område for meg. Eg hadde vore i Indre Troms i militæret, og kjende til ting som mygg, audemark og harr når ein eigentleg ville ha anna fisk. No skulle eg til Kirkenes. Der skulle eg og reisefølget leige bil, køyre til Karasjok og bli frakta langt inn på vidda. Me hadde på mystisk vis kome i kontakt med ein kar i Karasjok som hadde sagt seg viljug til å køyra oss inn på vidda med traktor. Han hadde og, på underfullt vis, ordna oss hytte der inne. Og han hadde sagt seg viljug til å handla inn alt me trengde for eit firedagarars opphald i audemarka. Me skulle komme til Karasjok i to-tretida på natta. Midt i juli er slikt uproblematisk.

Turen inn til elva tok tre-fire timar. Me humpa bak på ein traktoritilhengar, medan lauvmakken datt ned i hovudet på oss og trengde seg inn i alle krikar og krokar.

Me kom fram til elva, og innsåg temmeleg fort at vannføringa var mindre enn me hadde vona. Det skulle raskt visa seg at ho faktisk var under det som måtte kunne seiast å vera akseptabelt for å ha eit visst håp om å få laks. Me vart nedrulla. Nokre i gjengen byrja å å snakka om å gå lengre opp i elva, til fossen der laksen stoppa. Eg kjende eg var lite klar for slike ekspedisjonar. Turen ville ta lang tid, og eg hadde høyrt mange historier frå dei som hadde vore på slike turar før om kor strabasiøse og smertefulle dei kunne vera. Eg ville halda meg i ro på hytta. Me gjekk til ro for natta.

Dagen etter var to-tre i gjengen klare for tur. Eg vart verande att. Eg undersøkte nærområdet. Hytta vår låg like ved eit gammalt kapell. Det låg ei inngjerda barnegrav ved kapellet. Hustufter i skogen vitna om ei tid der folk hadde opplevd gode og vonde dagar der inne før oss. Eg kjende meg ille til mote. Det var noko illevarslande og vondt som kvilte i skogane. Mobildekninga var nær ikkje-eksisterande. Dersom ein klatra opp i det høgaste treet og haldt mobiltelefonen så høgt ein kunne, fekk ein akkurat nok signal til å kontakta omverda. Eg hugsar framleis dei desperate ropa til kompisen min som ringde heim. Han haldt telefonen høgt opp i lufta og gaulte "ME HAR DET BARE GODT" til kona si.

Eg hadde det ikkje særleg godt. Det var mygg, det var klegg, og, skulle det vise seg, fiskar som åt på meg når eg bada. Eg er ingen badande mann, men der inne på vidda framstod det som noko av det einaste fornuftige elva kunne brukast til. Eg hoppa uti. Der sat eg. Og plutseleg var eg full av fisk. Ikkje laks. Eg var var full av små fiskar som åt av kroppen min.

Stemninga var ikkje god. Me var tre att i leiren, og visste ikkje om me kom til å få sjå venene våre att. Det skulle vera bjørn i området.

Men me hadde proviant. Me hadde egg, og me hadde bacon.

Det blei bestemt at me skulle eta dette, ettersom kjøleskap ikkje fanst, og me frykta at baconet skulle bli surt. Det var nærmare 30 grader i skuggen, trass alt.

Og det va då det skjedde.

Eg er vanlegvis den som lagar mat på tur. Eg likar å laga mat. Men denne gongen var det ein annan som tok intitiativ. Eg låg i senga og las. Reint instinktivt merka eg at noko var gale, men eg klarte ikkje setja ord på det. Så innsåg eg kva det var.

Idioten hadde byrja å steike egga før han steikte baconet.

Eit voldsom raseri velta opp inne i meg. Alle frustrasjonane som var inne i meg vart manifesterte i egga som surra på panna. Kva psykopat er det som steiker egga før han steiker baconet? Egga blir kalde og fæle om dei blir steikte før baconet. Og her stod han og steikte egga. Vår nøye tilmålte proviant.

Eg hoppa ut av senga i blindt raseri.

I ettertid ser eg at eg burde vore meir forsiktig i kritikken min. Det hadde ikkje gått opp for meg at reisefølget mitt sin sinnstilstand truleg var like skjør som min. Dette førte til at mi utskjelling vart møtt med endå sterkare lut frå den eggsteikande mannen. Eg hadde fått nok, og la i veg med ei tirade om kor aldeles og totalt ubrukeleg han var. Ikkje berre til å steika egg og bacon, men på alle område i livet som må seiast å vera meiningsfulle. Han tok att med same mynt. Me såg begge etter knivar eller økser. Dei hadde heldigvis dei andre teke med seg på tur for å forsvara seg mot bjørn.

Korleis me klarte å roa oss ned, er det ingen av oss som hugsar. Det heile er vekke i eit slags svart hol.

Nokre timar etter kom dei andre tilbake frå ekspedisjonen sin. Dei hadde sett laksar på tjue kilo, sa dei. Dei hadde sett spor etter bjørn, sa dei.

Så spurde dei om det verkeleg var slik fatt at me hadde ete opp alt baconet.

 

Dramatikk

Eg trur eg har blitt lei av å fiska laks. Og eg trur eg har blitt lei av fotball.

Det kan vera at dette er ein klassisk søndagskveldsdepresjon.

Eller så kan det vera at livet mitt har endra seg dramatisk.

Eg skal opp 06.30

Eg skal opp 06.30. Eg har ikkje tid til å hjelpa deg no. Du må klare deg sjølv. Himmel. Du er over førti år. Skal ikkje du på arbeid i morgon? Burde du ikkje berre kome deg i seng, i staden for å sitja her og masa om at du har lyst til å skriva noko på bloggen din? Eg har aldri lese bloggen din ein gong, og så spør du meg om kva du skal skriva om? Dette går ikkje. Du kan ikkje koma rekande og spørja om slikt. Kva veit vel eg om kva du skal skriva? Jau. Eg har eitt tips: Dersom du ikkje har noko å skriva om, så IKKJE skriv. Det er det beste rådet du kan få av meg. Så. Kan eg få leggja meg? Takk. 

Julebrev 2015

Kjære familie, venner og alle andre som les dette. 

2015 har vore eit heilt vanleg år. Det har ikkje skjedd noko spesielt i livet mitt. Eg bur framleis i eit blått hus på Finnøy, og arbeidar framleis på Lundeneset og i Ryfylke Livsgnist. Eg køyrer framleis el-bil, og eg vert framleis irritert på dei som meiner at alle el-bilsjåførar er snyltarar på samfunnet. 

Det einaste som vel må kunna seiast å ha skjedd av større ting, er at eg har blitt 40 år. Det er vel ikkje akkurat ein prestasjon, meir eit faktum. Eg feira dagen opptil fleire gonger og på ulike måtar. Alt var gildt. 

Eg har ingen ungar eg kan fortelja om framgongen til i julebrev, men eg har fått to nieser som eg er med så mykje eg kan. Erle (2,5) og Ane (straks 1) har så definitivt hatt framgong i 2015. Erle har lært å snakka så godt at det går an å ha ganske så djupe samtalar med henne, og Ane har klart å ved vræling kommunisera såpass godt at onkel Kåre veit når han må gå rundt og bære henne, og når det er OK å setje seg ned. 

Folk plar og å fortelja kva dei syslar med i desse julebreva som blir sende ut. Eg syslar ikkje med så mykje. I 2015 har eg reist litt, og fiska litt laks. Samt vore på arbeid. Det er kjekt å vera på arbeid. Det er vel slik at eg nå har vore på same arbeidsplassen sidan august 2002. Dei første elevane mine har bikka 30. Med andre ord er det ikkje lenge til dei første ungane av dei første elevane mine byrjar på vidaregåande. Det kan vera at eg då må ta ei vareteljing og finna ut at eg har vore på same stad lenge nok. Inntil vidare er det i grunnen kjekkare enn det har vore nokon gong. Problemet er at eg treff så forbaska mange kjekke folk gjennom denne jobben, og då vert det fort eit herk å avslutta det heile.

Å ha to liv har og mange føremoner. Når eg er på Finnøy, er det ingen som sender opp rakettar utforbi soverommet mitt. Når eg er på Lundeneset, har eg folk å vera med og noko å finna på alltid. 

2015 har og vore eit år der eg har blitt klar over at samfunnet vårt er på veg til å bli øydelagt. Det er visst ikkje aldeles for seint å gjera noko med det, men det som må gjerast høyrest såpass ilte triveleg ut at eg heller er viljug til å ta sjansen på at det går greitt å sleppa nokre forhutla flyktningar inn i landet vårt. Men det er klart, dette er veldig naivt. Taktikken min er å vera snill med flyktningane, slik at dei i det minste ventar ei stund med å skyta meg når dei skal oppretta kalifatet her om ein ti-femten år. 

Tidlegare i dag var eg ein stad der det vart baka julekaker. Ei av jentene som dreiv og baka, sa plutseleg, heilt ut av det blå: Kvifor kan ikkje berre alle vera snille med kvarandre? 

Eg hadde ikkje noko godt svar. Eg sa vel noko slikt som at me må prøva å vera gode med kvarandre, alle saman. Og så får me vona at det smittar over. Og at dette er noko kvar enkelt person må tenkja over og gjera noko med. Dersom me er sinte og ugreie, endar det som regel aldri godt. 

Med dette vil eg seia at alle må ha ei så god jul dei er i stand til. 

Eg vil og beklaga for å ha skrive det mest deprimerande julebrevet eg nokon gong har lese. Årsaka til at eg aldri skriv slike brev, bør no vera openberra for alt folket. 

 

Sommarbåten

I morgon kjem NRK sin sommarbåt til Finnøy. Dette er ei hending som har prega samfunnet eg bur i i nokre månadar no. Sommarbåten kjem. Me får vist oss fram. Me skal på fjernsyn, heile gjengen. Og du og du så gildt det er. 

Eg har vore, ikkje uventa for dei som kjenner meg, noko avmålt. Eg tykkjer det er pinleg å sjå folk som står og hoppar opp og ned bak kamera når journalistar intervjuar gjester. Og endå verre må det jo vera om eg faktisk kjenner hopparane. Eg tykkjer det er skrekkeleg når folk frå Finnøy er på fjernsynet og seier nautne ting dei aldri skulle ha sagt. At NRK bestemte seg for å leggja turen til Finnøy, tykte eg såleis høyrtes temmeleg skremmande og farleg ut, både for mitt og kommunen sitt omdømme. Me driv trass alt og prøver å gjera oss lekre for andre kommunar som me skal bli slegne saman med. 

Første del av sommaren 2011 vart i Norge prega av at NRK sende Hurtigruta minutt for minutt. Eg var ein stor tilhengar av dette, og såg så mykje eg kunne. Særleg etter at Polarsirkelen var kryssa, tykte eg dette var spektakulært triveleg å sjå på. Folka som stod på knatt og knaus og vinka til båten. På stader ikkje ein gong Oddgeir Bruaset har laga TV-program frå. Det hender faktisk at eg grev fram nokre klipp frå arkivet frå denne turen, og tek ei ilta reise tilbake til ei tid då nokre ting var mindre kompliserte i landet vårt. 

Så det er ikkje det at eg var skeptisk til konseptet i utgongspunktet. Slett ikkje. Sjølv om det alltid kan bli for mykje av det godt. Men der Hurtigruta haldt seg heilt ute ved kysten, kunne Sommarbåten ta avstikkarar og helsa på stader som slett ikkje får hurtigruteanløp og andre staselege vitjingar. Så det er jo ikkje rein kopi. Sjølv om ein knaus stort sett er ein knaus, og eit flagg eit flagg. 

Men det var altså noko med hoppande folk, båtar som køyrer med piratflagg, toskar som tøffar seg på vannscooterar og slikt eg var skeptisk til. For eg kan leva med det når folk andre stader gjer dette. Dei oppfører seg jo berre slik eg forventar framande skal oppføra seg. Men vissleiken om at også finnøyfolk kom til å toska seg til på riksdekkande fjernsyn, var ikkje noko eg var overveldande begeistra for. 

Så, i kveld, såg eig ei melding på Twitter. Der var det eg har skrive til no omtrent oppsumert i eitt enkelt spørsmål: 

Er jeg alene om å synes Sommerbåten er et pinlig og fryktelig kjedelig konsept? (@BNmarit)

Meldinga vekte engasjement, og det var fleire som ytra seg med meininga si. 

Og det fekk meg til å tenkja litt. 

Dei siste dagane har det nemleg hendt eit par ting som har gjort at eg nok ser litt annleis på sommarbåtvisitasen på Finnøy i morgon. 

I føremiddag sat eg og såg på direktesendinga på veg mot Utsira. Eg har ikkje sett eit einaste minutt av direktesendinga til nå i år, så eg veit ikkje om det var spesielt i dag, men for meg blei det akkurat som å oppleva den lyse og lette stemninga frå tidleg juli 2011 om att. Eg fekk, til mi store overrasking, klump i halsen. Folk på svaberg og knausar, viftande med flagg og plakatar med helsingar. Det var noko vakkert og gripande over det heile. 

Og så: Finnøy kommune legg opp til stormønstring i morgon. Dei har verkeleg grepe tak i at Sommarbåten kjem, og arrangerer folkefest. I same slengen har dei slege seg saman med ein av misjonsorganisasjonane på Finnøy - me har trass alt haugevis med kyrkjer og bedehus på øyane våre - og laga det slik til at heile dagen blir ein gigantisk innsamlingsaksjon til eit sjukehus i Nepal. Det byrjar å bli nokre månadar sidan jordskjelvet no, og verda si merksemd har flytta seg langt vekk frå folk som framleis lid og treng hjelp. Ikkje ein gong den suraste humanetikar bør kunne klara å irritera seg over dette. Men eg har teke feil når det gjeld humanetikarar før.

Det blir basar, det blir matsalg, det blir nesten som ein liten festival. Eg har som sagt vore temmeleg avmålt til heile sommarbåtbesøket, og har nok ikkje gjort ein god nok jobb med å setja meg inn i kva kommunen planlegg. Eg har vore mest konsentrert om å svara "nei" til å vera med og ta ansvar for ulike ting som skal skje denne dagen. Det er laksesesong, trass alt. Og ein veit aldri når regnet kjem. Men dei siste par dagane har det for alvor gått opp for meg kor imponerande innsatsen denne dagen faktisk er. Det skulle ei mild utskjelling frå ein kompis til  for å få alvoret til å gå opp for meg. "Dersom du tykkjer dette er flaut og pinleg, er du ein større tosk enn eg trudde", sa han. Og han har sjølvsagt rett. 

Eg kjem neppe til å stå på spissen av Vignes-neset og hoppa med eit flagg, men eg har tenkt meg ut og setja teinene ein gong på føremiddagen. Og når båten kjem til Judaberg, er det ein viss fare for at eg har teke turen inn for å treffa kjende, sjå mor mi bli intervjua av Tore Strømøy og støtta Nepal-innsamlinga. 

Men eg skal ikkje stå og hoppa bak kamera når mor mi snakkar om tomatsyltetøyet sitt. Eg lovar. 

 

 

 

Glasdøra

På veg ut frå badet i dag var det rett før ein av desse tinga som ville gjort bror min djupt lukkeleg, skjedde. Eg var på nære nippet til å gå rett gjennom ei glasdør. Vanlegvis er døra åpen. Dei siste dagane har det vore så kaldt og gufse at eg har prøvd å ha ho att for at den stakkar panelovnen min skal ha ein sjanse til å halde stova mi varm i leiligheten min på Lundeneset. 

Vel vel. Som så mange gonger før fekk denne vesle hendinga mi meg til å tenkja. På stader eg har budd, og på det som har skjedd der. Eg fekk behov for å ta ein gjennomgang.  

Nordre Vignes, 1975-1994
Barndomsheimen. Ein stor tomannsbolig. Vil alltid vera det som er heime. Enorme minner. Blir framleis vitja ofte. Ein dag på Finnøy utan at eg stikk innom her er sjeldan. Etter at foreldra mine bygde ut kjøkkenet til å bli ein slags spektakulær observarsjonspost over Boknafjorden har attraktiviteten auka ytterlegare.

Bibelskulen Bildøy, 1994-1995
Her budde eg på eit internatrom. Mellom tre damer. Ei frå Volda, ei frå Bjerkreim og ei frå cirka Kvinesdal. Det var triveleg. Det var den første staden eg budde utan foreldra mine. Eg fekk nokre gode vener der. Den av dei eg hadde mest med å gjere er død. Det plagar meg. Eg har vore tilbake ein gong etter at eg gjekk der. Det som måtte ha vore av magi var borte.

Granlunden 5b, Stavanger 1995-1997
Her budde eg med Tor Øyvind. Eg studerte. Jus første året. Det var ikkje noko særleg. Så kristendom. Det var betre. Leiligheten var gigantisk. Me sparka fotball der inne. Dette var den tida i livet mitt der eg åt fiskepinnar. Eg langskjems av mykje som skjedde her. Fiskepinnane er berre byrjinga. Etter at eg flytta fortsette Tor Øyvind å bu der. Eg trur eg var innom ein gong medan han og kona budde der. Han me leigde av, er død. Eg lurar av og til på korleis det gjekk med kona og dottera. 

52 Holland Park, London 1997-1998
Det lukkelgaste og viktigaste året i mitt liv. Eg budde på to forskjellige rom. Små. Naboane høyrte alt eg foretok meg. Det hadde ingen livsforringande effekter. For meg. Dette var eit år utan bekymringar av nokre slag. Kfuk-hjemmet blir framleis hyppig vitja når eg er i London. Å seie at London-året har prega meg i etterkant er ikkje å overdriva. 

Maukstadmoen, Indre Troms 1998-1999
Militæret. Eit år eg er takksam for å ha fått oppleva. Utan militæret, ingen Erik Lunde. Livet mitt ville vore fattig utan Erik Lunde. Me var fire presteassistentar, ein vietnameser og ein halvgalen same på rommet. Det gjekk gale ved opptil fleire høve.

Møllegata 96, Stavanger, 1999-2001
Studenbule. Andre etasje i gammalt hus. Her budde eg med fleire. Stian. Bjarne Håvard. Knut. Tommen. Sikkert ikkje pussa opp sidan femti, sekstitalet. Me stortreivst. Heilt til me såg oss nøydde til å flytta ut på grunn av utidig innblanding i privatlivet frå dei som var huseigarar. Det er mogeleg at huseigarane har ein annan versjon av kva som skjedde enn oss, men det kokar ned til at dei trudde me opererte eit bordell og dreiv med narkotikasalg. Denslags skuldingar kunne me ikkje leva med.

Furrasgate, Stavanger 2001-2002
Eit kort opphald. Ein låg leilighet. Inngangen lukta rotte. Men ellers var det greit. Ingen særlege kjensler for denne plassen. Eg budde her med Knut. Han var stort sett ute og sprang etter damer.

Huset til Lars Dalen, Lunde, 2002-2006
Her budde eg dei fire første åra på Lundeneset. For første gong budde eg heilt åleine i ein leilighet. Internett var kome for å bli. Ein legendarisk stad å bu for ein ungkar. Eg held framleis dusjen hjå Lars Dalen for å vera den beste eg har brukt. Ein unik kombinasjon av trykk og temperatur.

Kindingstad, Finnøy, 2006 -
Huset mitt. Som eg kjøpte i september 2006. Som lek frå taket fordi takpappen i følge Kjell Morten er noko drit. Her har eg hatt mange av dei lukkelegaste augneblinkane i livet mitt. Og nokre av dei tyngste. Det er vel slik det er med hus.

Leilighet nummer 1 på Lundeneset, 2006-2008
Då eg kjøpte meg hus på Finnøy, måtte eg foreta reduksjon av kostnadar. Eg flytta inn med to damer som eg jobba med. Det var eit interessant eksperiment. Eg hadde mine tankar om korleis det skulle vera å bu i kollektiv. Desse innebar til dømes at eg tenkte at det kunne vera ein god ide å ha ein slags plan for felles gjeremål som vasking av ulike rom, støvsuging og slik. Damene meinte at dette kom til å gå av seg sjølv. Eg sa at det kom heilt sikkert til å gå av seg sjølv, men at utan faste rammer på dette området kom min innsats til å bli svært laber. Eg fekk rett. Dei hadde nok lyst til å ta meg av dage mange gonger. Heldigvis lot dei set alltid blidgjera ved at eg laga god middag til dei. To vekers surmulling vart reparert med ein reinsdyrfiletmiddag. Tenk om livet ellers hadde vore så lett. Dei siste par månadane i dette huset budde eg berre med ei av damene. Ho andre stakk. Eg trur ikkje det var min feil, men er ikkje heilt sikker. Opphaldet i denne leiligheten enda med at eg flytta ut ei veke før eg eigentleg skulle, fordi ho som eg budde med fekk besøk av ei venninne som brukte grillen min som askebeger. Eg likar ikkje at folk brukar grillen min som askebeger.

Leilighet nummer 2 på Lundeneset, 2008-2013
Her budde eg med Andreas og Eirik.  Andreas er fødd i 1988, men har så lenge eg har kjent han oppført seg meir vakse og ansvarleg enn det eg har vore i stand til. Eirik er og 88-modell. Han var meir som meg, og kunne finna på å bli sitjande oppe ei heil natt om det passa seg slik. Leiligheten bar preg av å ikkje ha vore pussa opp på år og dag, men hadde av alle ting varmekablar i golvet på soverommet mitt. Og så hadde me ein gild terrasse der me kunne brenna bål i bålpanne. Sommar som vinter. Denne leiligheten har eg sove ekstremt mykje i. Eit par av åra her gjekk eg nærmast i hi om vinteren. Sov og sov frå november til februar. Eg og Andreas klarte oss godt. Så godt at eg fekk vera toastmaster i bryllupet hans. Honoraret var at han betalte det me hadde uteståande på straumrekningen. Eg veit ikkje kor mykje det var. Men eg veit kva det skuldast. Varmekablane på soverommet mitt.  

Leilighet nummer 3 på Lundeneset, 2013- 
Den første nyoppussa leiligheten min på Lundeneset. Kvite, reine flater. Sjølvkomponert kunst på veggane. Stål-bord og svarte barkrakkar. Eit stilistisk meisterverk.

Og så var det denne glasdøra då. Som starta heile denne tankeverksemda. Det blei, av alle ting, litt alvorleg for meg dette med glasdøra. Tenk om eg berre hadde brasa gjennom henne? Eg hadde jo blitt alvorleg skada. Bror min kjørte handa gjennom ei glasdør i fjor. Eg var på vei til å GÅ gjennom. I så godt som Adams drakt. Det kunne blitt svært, svært sterke scener for redningsmannskapet.  


 

Mørket

Livet er forunderleg. Eg er ein av dei som alltid går rundt og reknar med at både den eine og den andre katastrofen skal råke meg. Eg tenkjer på brå død, sjukdom og ulykker rett som det er. Då bombene gjekk av i London i 2005, og søster mi akkurat hadde flytta dit etter sterk oppfordring frå meg, var eg sikker på at ho var sprengt i fillebitar då eg ikkje kom gjennom på telefonen til henne. Etter seks timar fekk eg stadfesta at ho slett ikkje var død, men at mobilnettet, ikkje søster mi, var sprengt. For ein lettelse.

Ein novemberdag i 2008 fekk eg telefon medan eg hadde engelsktime. Nummeret var ukjent. Eg gjekk ut på gangen og svara. Ein mann presenterte seg som sjefen til bror min. Han hadde ikkje kome på arbeid, og dei var bekymra for han. Det var ikkje likt han å ikkje møte på jobb utan å gi beskjed. Eg slapp alt eg hadde i hendene. Eg fekk fekk tak i søskenbarnet mitt i Oslo, og han sette avgarde til leiligheten til bror min. Eg ga beskjed om at eg måtte reise heim. Noko sa meg at noko var alvorleg gale. Eg var overtydd om at bror min var død. I bilen på veg heimover kjempa eg med å halda tankane vekke. Noko hadde sikkert skjedd som gjorde at han ikkje var på jobb. Likevel. Denne gnagande kjensla av at noko var alvorleg gale. 

Eit snaut år seinare skjedde det igjen. Oddvar sin sjef ringte meg og sa at nå var han ikkje å få fatt i. Sidan sist hadde han vore sjukmeldt, vore heime ei stund, for å så å reise tilbake til Oslo og starte opp på jobb igjen. Han hadde gått på ein smell. Slikt skjer. Folk går på smellar, og reiser seg att. Men no fekk dei ikkje tak i han. 

Denne gongen var eg heilt sikker på at eg aldri kom til å sjå bror min att. Brikkene fall på plass for meg. Han hadde teke livet sitt. 

Det viste seg at fasiten ikkje var mykje annleis. Han kom på nær mirakuløst vis frå sjølvmordsforsøket. Han kom heim. Han fekk seg arbeid på Finnøy, han bygde opp eit nytt liv. Han starta firma og byrja å halda føredrag om den nær fatale tida i Oslo. 

Eg hugsar godt dei gongene eg trudde søster og bror min var døde. Særleg den siste gongen. Då eg verkeleg var aldeles sikker på at no, no har det gått gale. Eg grøssar framleis ved tanken på kor nære det må ha vore at det faktisk vart slik. At han skulle dø frå oss. Det var som å stå på kanten av eit stup, og vera på nippet til å bli kasta ut i eit botnlaust, svart hav. Eit hav som ville vera altoppslukande og grufullt. Endelaust, svart, utan ende pinefult. 

Men eg vart ikkje kasta uti. Eg fekk berre eit glimt av det som venta. 

Natt til laurdag sat eg og spela med to kompisar. Den eine av dei spurte om eg hadde fått med meg ulykka på Austlandet, der to unge jenter låg på sjukehus etter ei stygg ulykke. Han visste at eg kjende søstera til ei av jentene. 

Søndag føremiddag døde Sara, søster til Maria Nelly. Ho vart berre 13 år. 

Eg har vore nær på å mista ein bror. Likevel er avgrunnen  mellom å nesten ha mista og faktisk ha mista så stor at det kjennest som krenkjande å skriva noko som kan oppfattast som ei kobling mellom dei to. Maria Nelly og familien hennar har opplevd det som må framstå som eit forferdeleg, verkeleg mareritt. Og eg har så inderleg, inderleg vondt av dei. 

Når eg høyrer om ulykker og liding, går det sjeldan inn på meg. Verdas vondskap har lita innverknad på min kvardag. Ingen hadde klart å stå oppreist dersom ein skulle teke innover seg alt det fæle som skjer. Tragedier skjer. Kvar dag. Over alt. No har det ramma ei som står meg nær, og mange med henne. Eg står på utsida, og kan ikkje førstilla meg kor grufullt dei må kjenna det. Dei har blitt kasta ut i det botnlause, svarte havet. Dei har blitt trykka ned i djupet, og eg kan ikkje forestille meg kor grufullt det må kjennast. 

Kvifor eg skriv dette? Eg veit ikkje. Men etter søndag føremiddag er det berre dette som kvernar i hovudet mitt. Om att og om att. Eg må få det ut. 

Det er berre så vondt, dette. Så alvorleg meiningslaust og frykteleg. 

Eg vonar familiane som er råka vil klara å koma seg tilbake på føtene. Klarar dei å reisa seg etter noko slikt som dette, er det ingen grenser for kva dei kan klara. 

Kvil i fred, Sara. 

 

 

 

 

 

Hotmail og Messenger

At 1997 er 20 år sidan om ikkje så altfor lenge, er aldeles ubegripeleg. Eg budde i London. Internett var noko eg såvidt hadde vore borti året før, då eg hadde begynt å studera. Eg studerte strengt tatt året før også, men eg fann fort ut at året på jus-studiet betre kunne brukast til anna enn å studera spissfindige lovar. Min personlege rekord i  bowling frå det året, står fjellstøtt framleis. Det var også det året av mitt liv eg har vore nærmast å klare å løfte mi eiga kroppsvekt i benkpress. Heldigvis vart det mindre av både bowling og benkpress i åra som kom. For mykje av denslags gir dårlegare livskvalitet, fann eg ut. Men det er ei anna historie.

Det eg skal snakka om - eller rettare sagt mimra om - no, har med internett å gjera. Og Hotmail. Det er seint på kvelden, eg burde vore i seng, men eg sov middag tre timar i dag og kjem ikkje til å få sova om eg legg meg no. Då er det betre å gjera noko av det eg gjer best - mimra og sjå tilbake på tider som var. Nokre av de som les bloggen min veit at de har kjefta på meg mange gonger fordi eg er melankolsk og lettrørt, men slik er det. Eg er ein slik som kan finna på å bli tankefull berre eg knuser eit glas.

I kveld fann eg nemleg ut at alle mailane på Hotmail-kontoen min var sletta. Borte. For alltid.

Det byrja med at eg ville finna den første mailen eg hadde fått frå ein god ven og slektning i Amerika. Han døydde for berre nokre veker sidan. Han var tremenningen min, barnebarn av bror til min farfar. Me hadde mykje kontakt sidan eg traff han første gong i 2002. Og no skulle eg finna dei første mailane me utveksla, tenkte eg. Det tenkte ikkje Microsoft.

Det må ha vore i august eller september 1997. Eg gjekk nedover Portobello Road, og var på utkikk etter ein internett-kafe. Eg hadde høyrt at slike skulle finnast. Ikkje så langt nede i gata, fann eg ein. Portobello Gold. Eg gjekk inn, og betalte 6 pund for å surfa på internettet ein time. Eg hadde hatt epost-adresse året før, men nå var eg slutta som student på Misjonshøgskulen og måtte stå på eigne epost-bein. Fyren som jobba på internettkafeen sa at eg MÅTTE jo berre oppretta ein Hotmail-konto. Så då gjorde eg det. Eg måtte velga eit brukarnavn. Eg valde kvignes. Eg måtte velga eit passord. Passordet har fulgt meg - i ulike versjonar - sidan. Den einaste staden eg framleis bruker det originale Hotmail-passordet mitt , er på innlogginga til SAS.

Og vips, så hadde epost-eventyret mitt starta. Eg skreiv nokre korte meldingar til folk eg hadde hatt epost-adressa til året før - og så byrja snøballen å rulla. Internettet var fantastisk. Det var kjærleik, lidenskap og takksemd. Eg visste at me kom til å bli veldig gode vener, eg og nettet. Og e-posten var ein del av det.

Ein kuriositet: På denne tida gjekk det an å gå inn på www.posten.no - skriva ein epost til dei - og få dei til å skriva denne ut og senda i vanleg post til folk. Det var berre mormor som mottok slike brev frå meg.

Året etter London var eg i militæret. Reint internett- og epostmessig vart det ei ørkenvandring. Me hadde tilgang på internett eit par gonger i månaden, og berre etter at me hadde gjennomgått eit kurs som nå i ettertid framstår som ganske latterleg. Men eg starta å leita etter slektningar i USA på nettet. Og ville prøva å komma i kontakt med dei. Det vart mange mailar til Vignesar rundtforbi i USA - det er eit veldig vanleg navn skulle det visa seg - før eg fann ut at mine slekningar hadde ein ekstra s i navnet. Altså Vigness.

Digresjon: Grunnen til denne ekstra s-en er mest truleg den gamle finnøydialekta - og måten navnet vart uttalt på. Eg brukar ein mellomting - alstå mellom den gamle uttalen og byas-uttalen. Bror min brukar byas-uttalen. Onkel Ingvar også. Vignes med lang i. Viiiiignes. Den gamle, derimot, hadde kort i, dobbel g og nesten ikkje e i det heile. Altså viggns med trykk på i-en. Då gamle Daniel kom til Amerika, har hans uttale av navnet ført til at det vart skrive med to s-ar. Våre amerikanske slekningar uttalar såleis etternavnet sitt på same måte som folk på Finnøy gjorde på byrjinga av nittenhundretalet. Denne digresjonen er forøvrig basert på såkalla superenkel forskning - utleda av mi noko over gjennomsnittlege interesse for fonetikk.

Men eg traff altså blink etter kvart. Eg fekk kontakt med slekta mi. Den første eposten eg sende til Dan var frå Maukstadmoen i indre Troms, ein vinterdag i 1999. Han hugsa alltid å påpeika kor stakkarsleg og forkommen eg høyrdest ut då eg la ut om militærlivet for han. Eg teikna ikkje akkurat eit bilete av ein tøff soldat. Me lo mykje av det.

Året etter militæret byrja eg for alvor på den vegen som - utan at eg visste det då - førte til at eg sat i ein sofa på Lundeneset i Vindafjord kommune mange år seinare. Eg studerte engelsk på høgskulen i Stavanger. Det året vart MSN Messenger lansert. Eg må ha vore svært tidleg med å ta tenesta i bruk  - Messenger vart lansert i juli 1999, og eg var på plass på datarommet på høgskulen ein månad seinare. MSN messenger integrerte mail og såkalla chatting - altså drøs - og revolusjonerte måten eg kommuniserte med omverda. Det er interessant å tenkja på at eg på dette tidspunktet framleis ikkje hadde skaffa meg mobiltelefon

Det var rart kor fort en nye teknologien vart integrert i kvardagen. Me fek oss internett heime hjå mor og far på denne tida - men det var framleis til dømes heilt uaktuelt å leggja inn nett i huset me budde i i Stavanger. Denslags var luksus.Men du, kor lyst eg hadde på det.

Heilt fram til 2005 var det meg og Hotmail. Ein oktoberdag dette året, oppretta eg imidlertid konto på Gmail. Hotmail forsvann gradivs ut, men MSN messenger bestod i mange år etterpå. Eg passa alltid på å logga meg inn på Hotmail for å sjekka om det var kome noko spanande i innboksen dei siste månadane, men etter kvart vart det lenger og lenger mellom besøka der. MSN messenger er også så og seie ute nå.Det skal visstnok leggjast ned innan kort tid.

Og i kveld fann eg altså ut at alle dei gamle hotmailane mine er sletta. Alt frå 1997 til 2005. Mest truleg fordi det er for lenge sidan eg var logga inn sist. Så då berre sletta dei alt. Dei første åra av epost-livet mitt. Borte for alltid. For ein gjeng, dette Microsoft. Det er jo litt som å brenna ein bankboks, berre fordi eigaren gløymde å stikka innom på ei stund.

No er det meg og gmail.

Gmail slettar ikkje noko som helst.

Der ligg alt. Det ligg eit tastetrykk vekke. Dersom eg skal søka for å finna noko, risikerer eg å finna ting eg skreiv til, eller fekk frå nokon, i ei heilt anna tid. 

Då blir eg sitjande og sjå, tenkja og fundera. Før eg leitar vidare etter det eg skulle finna.

Kva er best?

At alt forsvinn, eller at alt ligg der, ein millimeter under overflata?

Eg veit sanneleg ikkje.

TV-mannen

 

Der sat eg, i mi eiga stove, og livet mitt passerte revy. På tv-skjermen. Og eg kunne ingenting gjera. Eg var stiv av skrekk, og tenkte at no, no kan kva som helst skje.

Lat oss skrua tida litt tilbake. Ein time tilbake. Eller kanskje litt meir.

Det har seg slik at eg er ein av dei utvalgte her i landet som er med i det såkalla TV-panelet. Det betyr at eg har ein målar heime hjå meg som registrerer kva eg ser på fjernsyn, kor lenge eg ser på det, kven eg har besøk av når eg ser på, og så vidare. Dette betyr at eg føler at eg har eit snev av makt, særleg over dei kommersielle kanalane. Denne makta utøver eg mellom anna ved å demonstrativt sjå på TV like før Hver gang vi møtes, for så å skifta kanal NØYAKTIG når programmet startar. Så sit eg der og tenkjer at nå fekk TV2 noko å tenkja på, når dei får vita at ein litt vrang 37år gammal mann ikkje likar å sjå på gråtande artistar med behov for medieeksponering.

Til vanleg står denne boksen der og gjer jobben sin utan at eg treng å gjera så mykje anna enn å trykkja på ein knapp for å gi beskjed om at eg ser på. Men i det siste har eg skifta ut litt tv-utstyr og kjøpt litt nye saker. Så då prøvde eg å kobla til desse nye tinga sjølv, og tenkte at det sikkert fungerte utmerka. Det gjorde det sjølvsagt ikkje, og eg fekk telefon frå  tvmålar-folka. Dei måtte sendte tv-mannen sin for å ordna opp i det eg hadde øydelagt.

Ein av dei nye tinga eg har skaffa meg, er ein såkalla Apple TV. Det er ein liten boks som mellom anna gjer at eg kan senda musikk trådlaust frå mobiltelefonen min til stereoanlegget. Det er ein ganske stilig liten dings. Apple TV har og ein skjermsparar-funksjon som gjer at det etter ei viss tid utan aktivitet på skjermen blir vist bilder. Skjermspararen med ville dyr er min favoritt. Her er både isbjørnar, pingvinar, elefantar og løver.

Det går også an å kobla denne skjermspararen slik at han i staden for å visa sebra, gnu og gaupe viser bilda som ligg på mobiltelefonen. Ein livsfarleg funksjon, med andre ord. Meir om akkurat denne funksjonen kjem eg tilbake til.

Tv-mannen til tvmålar-folka er ein usedvanleg triveleg kar. Eg hadde berre møtt han ein gong før, det var då han var for å setja boksen inn hjå meg første gongen. Han kom klokka halv åtte om morgonen, frisk som ein fisk og så blid at ein kunne mistenkt han for å vera medisinert. Sanninga er vel heller at han er eit av desse evinnelege a-menneska som er skuld i at me har eit samfunn som startar å sviva to timar for tidleg kvar dag.

Men no var altså tv-mannen på veg tilbake til mitt hus for å fiksa opp i mitt koblings-rot. Han kom inn i stova, starta opprydding i kablar og pusla på med sitt. Eg pusla på med mitt ? som akkurat då var eting av rundtsykke med ost og tomat. Så spurte han om eg kunne kobla på Apple TV-boksen, slik at også den kunne integrerast i målinga av mine sjåarvanar. Eg assisterte sjølvsagt, og fann ein film på Youtube som vart brukt til oppkoblingskalibrering eller kva det nå heiter. Eg trekte meg tilbake til rundstykka, og lot han jobba vidare i fred.

Det var då eg løfta blikket frå pc-skjermen eit minutt eller to seinare at eg innsåg at katastrofen allerede hadde skjedd, og at det ikkje var noko som helst eg kunne gjera for å forhindra den totale, absolutte og fullstendige audmjukinga.

Av grunnar eg framleis ikkje heilt har klart å nøsta opp i, hadde eg sett skjermspararen til å visa bildene på telefonen min.

Eg er ikkje ein mann med store hemmeligheter. Eg lever eit ganske åpent og gjennomsnitteleg liv. På min telefon finn ein ingen bilete av nakne naboar tatt gjennom halvveis lukka persienner. Eller sjølvportrett i Adams drakt tatt ved hjelp av baderomsspegel. Likevel har eg bilder på telefonen eg ikkje vil skal visast til andre enn folk eg kjenner ? og nokre som ikkje treng å visast til andre enn vener som kjenner dei involverte ? og då helst litt seint på kvelden med rein underhaldning som føremål. Eg har nok også nokre bilde som dei avbilda på ingen som helst måte ville ha likt om eg la ut på internettet, men som trass alt berre er morosame og ufarlege.

Som einsleg mannn på snart 40 år må ein rekna med spekulasjonar kring sin sivile status. Er han homo og redd for å komma ut av skåpet? Er det noko alvorleg gale med han sidan han ikkje er gift? Noko me ikkje veit om? Reiser han til Thailand og får utløp for lystene sine der?  

Eg har ikkje noko imot å bli spekulert om, og meir enn ein gong har eg lagt opp til spekulasjonar meir eller mindre bevisst. Men dersom det teiknar seg eit bilete av meg som ikkje stemmer med røynda, set eg sjølvsagt ikkje særleg stor pris på det. Særleg når aldeles ukjende personar er inne i biletet.

Ukjende personar som denne tv-mannen. Som no sat i sofaen min og såg alle bileta frå mobiltelefonen min flimra over skjermen. Og ikkje berre bilete eg har teke sjølv. Også bilde eg har fått tilsendt frå andre har lagra seg i albumet mitt. Og skjermdumpar eg har teke. Eg tek ofte skjermdumpar av ting eg tykkjer er rart, morosamt eller på annan måte underhaldande. Somme tider er det ting som teke ut frå samanhengen sin kan få meg til å framstå i eit litt rart lys. Som den skjermdumpen frå Aftenbladet om korleis ein kan bli gravid, illustrert av eit par som er inne i avslutninga av dei innledande rundane før ein gjennomfører aktiviteten som ofte fører til graviditet. Den skjermdumpen tok eg for å senda han ut på Twitter saman med ein syrleg kommentar om kor nautne Aftenbladet har blitt i det siste. Lausriven frå denne samanhengen kan han framstå som noko rar å ha i albumet på telefonen sin. Eller skjermdumpen av ei uheldig overskrift i ei stygg valdteksak som eg tok fordi han kanskje kan brukast i undervisningssamahang ein gong. Ute av kontekst ser det rart ut å ha slikt liggande på mobilen. For ikkje å snakka om bilder frå turar eg har vore på, av kompisar hoppande rundt i undikken på hotellrom.

Alt dette, og meir til, sat nå tv-mannen og såg på.

Etter at skrekk-angsten hadde lagt seg, og eg hadde latt det gå eit par minutt for at eg ikkje skulle verka aldeles panisk, rusla eg roleg bort og spurde om det gjekk greit med koblingane. Nonsjalant trykka eg på fjernkontrollen slik at bilda forsvann, og eg skifta over til vanleg tv. Tv-mannen klarte også å lata som ingenting, signe han, og sa han var ferdig og no skulle han gå. Han pakka saman sakene sine, og klarte på forbilledleg vis å halda maska på veg ut dørene. Han forsvann frå huset mitt utan å røpe med så mykje som ei mine at han tykte eg måtte vera ein sjuk, pervers mann.

Eg, på mi side, gjekk inn i stova og skifta tilbake til bilder av sebra og gaupe som skjermsparar.

 

 

Kåseri - NLM vgs

I kveld har eg hatt kåseri. Eg er på personalsamling for alle NLM vgs-skulane. På Tryggheim. Erkefienden gjennom mange år. No ein alliert. Eg fekk i oppdrag av kollega Leon å setja ord på skepsisen min. Og det gjorde eg. Dette kåseriet er definitivt relativt internt. Og bør takast med ei klype salt og to.

Here we go:

 Eg hugsar godt første gongen eg høyrte ordet NLM VGS.  Det var i biblioteket på Lundeneset. Me hadde møte i info-gruppa på skulen, og eg visste ganske fort kva dette ville innebæra. Og eg var ikkje begeistra. For dette ville få konsekvensar. Sterke konsekvensar. Og eg er ikkje ein mann som likar konsekvensar.  Faktisk, når eg tenkjer meg om, er det svært få ting eg mislikar sterkare.

Og no visste eg at dei ville komme. Tida var inne for at eg måtte begynna å snakka fint om Tryggheim.

Då eg byrja på Lundeneset for snart ti år sidan, lærte eg fort at det var to ting som irriterte meg meir enn noko anna når eg var tilsyn. Det eine var karmøybuar som kom på besøk og aldri reiste heim før lenge etter stengetid. Det andre var tryggheimselevar. For dei ville overnatta. Midt i vekene. Og dei blei sinte. Og sa at Lundeneset var mykje verre en Tryggheim. På alle måtar. Eg visste jo godt at det dei meinte var at Tryggheim var betre fordi EG ikkje var der.

I løpet av mine ti år på Lundeneset har eg jaga heim fleire karmøybuar og tryggheimselevar enn eg har tal på. Eg har truga med å ringa rektorar og farar og morer, eg har øst meg opp og blitt utskjelt.

Og på biblioteket på Lundeneset då NLM vgs vart omtala første gong, visste eg at no, no måtte eg leggja av meg uviljen. Leggja av meg skepsisen. Leggja av meg frysningane på ryggen eg fekk dersom eg høyrte navnet Tryggheim.

For me må vera ærlege med kvarandre. Det har ein viss sjarm å ha noko å mislika. Det krydrar kvardagen å ikkje alltid delta i heiagjengen. Og eit av kryddera mine var å dela ut stikk til Tryggheim så mykje og så ofte eg kunne.

Eit av dei beste høva til å driva aktiv konkurranse med Tryggheim hadde vore den årlege yrkesmessa i Stavanger. Yrkesmessa ga meg verkeleg høve til å få ut all aggresjon. Me kunne dra ut kontakten til vaffeljernet til Tryggheim. Me kunne prøva å stjela elevane deira. Me kunne oppsøka folk i vaffelkøen og kapra dei over i vår lappe-kø. Og me kunne overbevisa folk som trudde dei ville til Tryggheim om at det var Lundeneset som var plassen for dei.

Slik har eg vore med på å redda hundrevis av norske ungdommar frå å sleppa å bli utsette for villmannskjøring med traktor, for ikkje å snakka om alle dei eg har redda frå å måtte ha Kjartan Håland som gymlærar.

Men no var det slutt. Eg sat på biblioteket på Lundeneset og innsåg at nå måtte eg innta ei positiv haldning til alle desse skulane. Til Tryggheim. Som eg såg på som hovudfienden. Til Drottningborg. Der begge søskena mine hadde gått, og som eg hadde observert var full av folk frå Austlandet med rare klær. Til Kvitsund, der dei var så konservative at dei fekk Norsk Luthersk Lekmannsmisjon til å framstå som relativt frilynte. Til Sygna, der det er så bratt og ulendt at eg måtte reparera handbrekket mitt på bilen min for titusenvis av kroner den eine gongen eg har vore der. Til Kongshaug. Som tvang meg til å vera med i gospelkor på ei tidlegare personalsamling. Til Vestborg, som ein ikkje trur kan vera så utruleg langt vekke når ein set seg inn i ein minibuss for å reisa til saman med heile personalet på skulen du nyleg har starta å arbeida på, men som viser seg å vera så langt at du like gjerne kunne køyrt til austkysten av Sverige og teke ferje eit godt stykke til Finland på tida du bruker opp dit. Hjelpe meg. Og Val. Som har eit rart navn og driv med lakseoppdrett, som eg avskyr. Og Nordborg. Som ligg på den staden me var på busstur til då eg var i militæret. Det einaste eg hugsar frå den turen var at det var frykteleg. Og dermed måtte Nordborg også vera det. Ingen skal kunna angripa meg for å ikkje vera ein mann som tyr til logiske slutningar og veloverveide vurderingar.

No har eg vore to dagar på yrkesmesse i Stavanger. På same stand som Tryggheim. Eg må vakta mine ord vel. Eg må passa meg for å seia noko som kan vera negativt om dei eg er på stand med. Eg må dela ut Tryggheim-brosjyrer.  Og eg må senda folk til sørlandet og indre Telemark. Det svir. Å du, det svir.

Men eg gjer mi plikt.

Og observerer at dei andre eg er på stand med er mindre bitre og betrakteleg meir  venleg innstilte til dette samarbeidsprosjektet vårt. Dei snakkar varmt om dei andre skulane, og dei klarar å gjera dette på ein måte som eg motviljug må seia er ganske så god.

Så kanskje det berre er eg som er sur og vrang. Som heller vil stikka tannpirkarar gjennom  nasen min enn å snakka fint om Tryggheim.  Kanskje det berre er eg som er slik. Kanskje det har starta å festa seg ein NLM vgs-indentitet hjå folk rundt om kring.

Kanskje det er håp. Ein eller annan stad der ute blandt roll-upar og vaffelsteikarar på utdaningsmesser.

Og det må jo seiast: Du verda kor mange trivelege folk det er rundt på desse skulane. Eg kjenner i grunnen berre ein som er ein rektig vrangknok. Og han er akkurat ferdig med å halda kåseri på NLM vgs-samling.

It's Friday

Og her sit eg. Og ser på ein dokumentar om ein rar norsk kunstnar dei påstår er den nye Munch. Hjelpe meg. Bjarne Melgaard er aldeles galen, og eg ville ikkje vorte overbegeistra om søster mi kom heim med han. No er søster mi svært godt gift, så eg slepp heldigvis å uroa meg for at noko slikt skal skje.

Det er fredag. Kva er det med denne dagen? Me jublar, me hoppar, me er aldeles yre. For det er fredag. Og i morgon er det laurdag. Denne dagen som me ser fram mot heile veka. Men det er fredagen som er the shit.

Det er fordi me har gleda over forventninga om laurdagen. Det er forventninga som gjer at me blir så glade og oppstemte.

Å ta frå oss forventninga er dårleg gjort. Eg har sjølv gjort det. For å oppfylla mitt eige behov for å overraska. For å tilfredsstilla mi eiga forventning.

Men så kjem laurdagen. Og då me veit det. At rett bak der, der er søndagen. Den lange dagen. Dagen før måndagen. Laurdagen blir ikkje det same som fredagen. Kvardagen er for nær.

Nett no fryktar eg verken søndag eller måndag. Det er er fredag, og i morgon er det laurdag og eg kan sova så lenge eg vil. Og det skal eg flaten meg gjere. Så skal eg stå opp, gå til far min, eta nokre skjever, drøsa om laust og fast, gå på butikken, sjå fotball. Det er laurdagen min.

God natt.

Facebookferie

Eg veit ikkje korleis det starta, eigentleg. Men det var noko med den nye utforminga på Facebook som gjorde meg litt uvel. Eg har vore med sidan starten, og har hatt svært stor glede av Facebook. Det må seiast. Eg har opplevd få skandalar, men har diverre vore vitne til ein del. Fleire og fleire, eigentleg. Ikkje minst den siste tida. Folk gløymer å logga av, folk veit ikkje kva ein skal leggja ut, og folk oppfører seg i beste fall lite vist. Eg har tatt vekk haugevis av folk frå nyhetsfeeden min. Eg orkar ikkje lesa om kattungar og alskens spel og grupper og hendelse og les dette og del dette ellers er du eit ræva menneske, og så vidare. Nei. Eg orkar ikkje å få med meg alt som skjer. Eg VIL ikkje ha med meg alt som skjer. Men no kunne eg plutseleg ikkje unngå det.

Det hamrar inn med mykje rart. Kommentarar frå folk eg aldri har høyrt om. Svære bilder av alle eg er venn med. Eg byrja å fjerna og trykka på knappar. Men det er eit styr. Eg er trass alt ein over gjennomsnittet lat mann.

Så eg tenkte tanken på å forsvinna frå heile Facebook. I alle fall for ein periode. Og så gjorde eg det berre. Forsvann i ei veke.

Eg trur mange av dei eg kjenner trur eg er avhengig av Facebook. Eg kan forstå kvifor. Det er fordi alle eg kjenner er idiotar. Neidå. Det er fordi eg nok har hatt ein tendens til å vera pålogga stort sett heile døgnet. Og det har blitt misforstått til å vera avhengighet.

Og det er ikkje til å stikka under ein stol at det er kjekt med Facebook. Alltid nokon å snakka med. Muligheten til å få dela store og små hendingar i livet.

Muligheten til å leggja ut bilete av UNGANE DINE SOM PROFILBILDE.

Beklagar, beklagar.

Men eg mislikar det berre så sterkt. Dette med å ha bilete av ungane sine som profilbilete.

For all del. Legg gjerne ut bilde av ungane dykkar på Facebook. Men på profilbildet, vil me sjå korleis det er foreldra ser ut. For det er dei me kjenner. Og vil ha noko med å gjera. Dersom dei klarar å oppføra seg.

Fleire mennesker eg bryr meg om og likar godt har gått i denne fella. De veit kven de er, og no veit de kva eg meiner om handlingane dykkar. Det kjennes berre så inderleg godt å få det ut.

Men jau. Det er mykje positivt med Facebook. Men no ville eg prøva meg litt utan.

Etter å ha vore av Facebook i ti timar, kom den første meldinga.Frå ein kompis. Der stod det, enkelt og greit:


Sei meg nå ærligt, har du fått deg dama?

Svaret mitt var, ikkje uventa: Ka e det nååååååå?

Så viser det seg altså at mitt fråvær frå Facebook vart såpass provoserande for nokre av mine betre vener at dei sette i gong ei kampanje for å få meg inn att snøggast råd ved å skriva panegyriske og samstundes løyndomsfulle gratulasjonar på veggen min. Då eg så sperra muligheten for å skriva på veggen min, byrja dei å tagga bilder av meg der eg ikkje var med, for på denne måten å tvinga meg inn att.

Kva var det med fråværet mitt som provoserte så kraftig? Eg hadde ærleg talt trudd det skulle la seg gjera å vera vekke utan at det skulle klikka alvorleg for Kjell Morten og Ørjan. Men eg tok feil. Dei gjekk heilt bananas. For å få meg inn att. Så eg deaktiverte heile skiten. Og tenkte så og seie ikkje på heile fjesboka før i dag.

Ei veke utan Facebook, og det har vore heilt ok. Har nesten ikkje sakna det. Det einaste som har vore annleis i livet mitt, er at eg ikkje har lagt ut bilder og kommentarar om kvar eg er og kva eg gjer. Eg har vore i Oslo og gjort mykje kjekt, men ikkje noko av det har havna på Facebook. Det har på mange måtar vore svært greit. Eg plar vera ein aktiv utleggjar av reiserelaterte ting, denne gongen vart det ikkje meir enn litt twitring histen og pisten.

I dag logga eg altså inn att. Alt var som før. Det var litt som ha vore i Suldalsheiane utan mobildekning og så vere tilbake i kvardagen og ingen hadde lagt merke til at du var vekke. Og eg merka at eg eigentleg hadde ganske lyst til å stikka rett til fjells att.

15.sep.2011



Eg heiter Kåre Vignes. Eg har blogga sidan mars 2006. Eg har levd for eigen maskin sidan juni 1975. Eg har arbeida på Lundeneset vidaregåande skule sidan august 2002.

Mykje har skjedd.

Men ikkje på bloggen min.

Ikkje på lenge.

For eit år sidan freista eg blesa liv i bloggeprosjektet mitt med å skriva om laksane eg hadde fått. Eg kom til åtte. Eg slutta med den åttande. Eg fekk to til i fjor.

I år har eg fått femten.

Så no veit de det.

Men slapp av. Eg skal ikkje blogga om dei.

Eg skreiv litt frå afrikaturen eg var på i mars.

Eg hadde ein fin tur. Eg er glad eg reiste til Afrika i mars.

Eg blogga så om juni. Og venta på at månaden skulle vera over oss.

Heilt ærleg? Juni vart eigentleg noko drit. 

No er det september. Det er flaten meg september. Eg sit i stova mi på Lundeneset saman med Eirik og Karl Erik. Eirik sit i ein av godstolane Mari og Ellinor ikkje gadd ta med seg då dei reiste herfrå for ein evighet sidan.

Karl Erik ligg i Eirik sin einsetar-sofa, som er stor nok for to mann. Minst.

Me har spela yatzy. Livet går vidare på neset.

Eg bur med Eirik no. Han er fødd i 1988. Eg var engelsklæraren hans. No deler me leilighet. Eg budde med Andreas før han gifta seg. Andreas gjekk i klassen til Eirik. Livet mitt har teke nokre uventa vendingar.

Burde eg vore meir rastlaus? Burde eg kjent på at eg ville gjera noko nytt, møtt nye folk, sett nye stadar, gjort andre ting?

Det kan godt henda.

Men du, kor kjekt det er å vera der eg er. Akkurat no.

Medan me ventar på juni

Medan me ventar på juni sit me i stolen og et osteskjever. Me besøker mormor på Hjelmeland, og me siglar med russarar.

Medan me ventar på juni reiser me på tur opp langs Vestlandet. Me reiser til Bergen og Selje og Ålesund og så heimatt den indre vegen.

Medan me ventar på juni feirar me påske.

Medan me ventar på juni byrjar me å slå plenen og ryddar fram hagemøblene. Me tenkjer at no er det på tide å få gjort det me utsette sist sommar.

Medan me ventar på juni finn me ut kvar me skal feira 17. mai dette året. Det blir neppe London. Og neppe Finnøy.

Medan me ventar på juni feirar mor mi sekstiårsdag.

Så kjem juni.

Tur

Eg har vore på tur att. Ein mangedelt tur. Minst tre delar. Eigentleg fire. Eg har bilder. De skal få sjå.

Første helga i vinterferien reiste eg til Birmingham i høve nabo Lars sin førtiårsdag. Åtte gutar på tur, stor stas. Fotball, god mat og mykje humor.

Etter Birmingham var eg tre dagar åleine i London. Utanom eit møte med a-lagstrenar Ingebrethsen og hans kjære, var eg på eigahand i storbyen. Eit draumescenario, trudde eg på førehand. Det skulle visa seg at det var det slettes ikkje.

Etter London bar det til Afrika. Fem dagar. Etter at eg var der for eit år sidan, har eg visst at eg skulle tilbake snart. At det skulle bli så snart, og at det berre vart fem dagar, var like overraskande. Men no vart det slik. Og du, så glad eg er for at eg reiste.

Heimreise. Frå Nairobi klokka ni tysdag kveld. Framme på Lundeneset halv fire natt til torsdag. For langt. I følge Dorrit var eg nær eit eller anna samanbrot. Det er godt mogeleg ho har rett.

Birmingham

Mange som trur dei kjenner meg trur eg er fotballgalen. Det stemmer ikkje. Eg er glad i fotball, og likar det mykje betre enn mange andre ting. Men eg er til dømes meir interessert i mat enn i fotball. Difor dette biletet av mat frå Birminghamturen, og ikkje frå fotballkampen me var på: På dette bildet er Trygve og Leif Jakob nær slutten av frukosten sin. Me åt frukost same stad kvar dag. Bror min var den einaste som bestilte den største frukosten med blodpudding kvar dag. Eg innrømmer at eg vart imponert. Engelsk frukost gjer noko med deg. Du blir mett på ein heilt særeigen måte. Du kan gå i timesvis. Det gjorde me då og i Birmingham. Fin by. Hyggelege mennesker som tykte me var litt galne som kom heilt frå Norge for å vitja byen deira. Denslags opplever du ikkje i London. Det er berre litt over ei veke sidan Birminghamturen var over, men her eg sit og skriv nå, verkar det som om det var i eit anna liv, ein annan stad.

 

London



Eg hadde sett fram til tre dagar åleine i London. Eg likar å vera åleine. Særleg når eg har vore tett på mange andre fleire dagar på rad. Dette er det veldig provoserande for mange å høyra, og eg får ofte slengt i fleisen at det er utsagn som dette som gjer at eg ikkje er gift. Det er feil. Det er ikkje utsagn som dette som gjer at eg ikkje er gift. Eg seier nemleg aldri slikt til folk eg vil gifta meg med. Stort sett i alle fall. Men jau, eg skulle vera åleine i London i tre dagar. To ting på programmet: Augeundersøking og Spurs-Milan i Champions league. Dei av elevane mine som opplevde meg den dagen Milan-billettane vart lagde ut, vil nok le hånleg av påstanden min om at eg ikkje er fotballgalen. Eg innrømmer at eg den dagen var meir enn galen. Det var jo den største Spurs-kampen sidan 1991, dette. Men før eg kom så langt som til kampen, hadde eg to dagar å slå ihjel. Dette skulle jo normalt ikkje vore noko problem. Kanskje det var hotellet som gjorde at eg mistreivst? Eg trudde eg kunne bu kvar som helst, berre eg hadde eit rom å sova på. Men det får vera måte på. Eit minstekrav når ein er åleine er at det er internett tilgjengeleg. Det var det ikkje. Og det var trangt. Eg var fanga på fire kvadratmeter. Eigentleg var kanskje hovudårsaka at eg berre hadde lyst å koma meg til Afrika. Men så var det denne fotballkampen, då. Der vart det så nervøst at eg har nesten ikkje vore med på maken. Alle sat ytterst på stolane sine og orka ikkje laga ein lyd, omtrent. Etter kampen reiste eg ned til Islington og vandra litt rundt. Islington er ein bra plass, berre ein kjem seg heim i rimeleg tid og på rett buss. Denne gongen traff eg på tida, men bomma på bussen. Eg enda opp i ein bussgarasje ved London Bridge og fant ut at den einaste måten å koma seg heim på utan å frysa forderva var å få tak i ein taxi. Taxisjåføren var herleg. Eg var i humør til litt drøs, og sette han i gang på to områder taxisjåførar plar ha meiningar, uansett kvar ein er: Innvandring og bensinprisar. Det første var han sterkt imot. Utanom slike som meg, sjølvsagt. "I don't mind people like you coming over, you stay here a few days and then fakkaff back to your own country".  Betryggande. Det andre var han og svært oppteken av. Og han var galen på styresmaktene. For det er jo sjølvsagt deira feil. Det aller, aller meste.

 

Kenya



Villa Vega. Eit godt stykke utanfor allfarveg. Her finn du staden på kartet. Eg har høyrt om denne plassen i nokre år nå. Eg kjenner nemleg ei dame som har beskreve dette som eit paradis så ofte det har vore høve til det. Og no bur ho der, og då var det berre å reisa. Andreas, som eg deler leilighet på Lundeneset, og hans tilkomande frue, var med. Dei kjente og folk på VV.Me treftes i London på torsdagen, og det var rett og slett ein befrielse å treffa kjende att.

Paradis bør oppsøkast, særleg når ein finn flybillettar dit til under prisen av tre netter på eit hotell i London som ikkje gjer ein deprimert. Å sei frå at ein kjem er ikkje naudsynt. Å ikkje gjera det, kan rett og slett anbefalast. Sjåfør Bob risikerte både bånnplater og det som verre er for å få oss ut. Vegane på landsbygda utføre Nairobi er ikkje noko særleg. Men faktum er at me kom oss ut i ei stasjonsvogn. Så eg har definitivt sett verre vegar. I Suldal og på Fogn til dømes.

Dei fem dagane fauk avgarde. Me fekk oss ein liten safari, Nairobibytur, fantastisk mat og slapping av på Villa Vega. Og me blei stempla som galne av samtlege NLM-misjonærar. Dei kom ut på søndagen og hadde eit slags misjonærmøte på villlaen. Faktum er at Nairobi ikkje er så langt unna. Og femdagarstur er uendeleg mykje betre enn ingen tur.

Heimreisa vart lang. For lang. Då eg kom til Stavanger var eg aldeles utkjørt. No har eg kvilt. Og tenkjer tilbake på flotte opplevingar. Me avsluttar med nokre fleire bilete.

Kåre på afrikansk barneheim. Dette var dei tre einaste som ikkje var for redde for meg til å bli tatt bilde av. Ein av stakkarane gøymde seg bak eit skap. Dei tinte opp etter kvart, heldigvis. Herlige folk. Sterke inntrykk.

Einliters glasflasker. Nostalgi. Daglegdags i Kenya. Torodd er colamodell.

Sola går ned over Ngong Hills. For ein plass på denne jord.

Eg kjøpte meg vase på glasblåseri. Knust før flyet. Bitter nedtur. Maria lo seg skakk.



Nøgd Maria på Rolf's place. Ein av dei beste restaurantane eg har vore på. Nokon gong.

 



Soloppgang, Nairobi National Park. (To siste foto: Andreas C. Våge)

Komleskrekk

Eg har alltid hatt komleskrekk. Altså skrekk for å laga komler. Eg har prøvd meg på mykje anna rart, der høgdepunktet til nå vel må vera den gongen eg brukte fire timar på å beina (eller bruska, for å vera nøyaktig) ut ei svær skate far og Olemann hadde fått på utlegget. Resultatet vart greit nok, men det stod ikkje i stil til tidsbruken.

Komler er jo noko spesielt for ein vestlending. Dersom me hadde lausrive oss frå resten av landet, ville det ganske sikkert figurert høgt på lista over nasjonalrettar. Komla har sin eigen mystikk, og sine eigne ritual. Kva skal me ha som tilbehøyr? Kva skal me drikka attåt? Sjøv har eg klare preferansar. Eg vil ha salt sauekjøt, kokte gulrøter, kokt kålrabi og smelta margarin. På steikt komle vil eg og ha litt sirup på sida. Det er ikkje noko med plar sysla med på Finnøy, og er noko eg har plukka opp ute i andre komleland.

Eg elskar komler, men har altså aldri våga å laga det sjølv. Eg har oppfatta heile komleprosessen som mystisk og litt heilag. For det finst gode komler og det finst dårlege komler. Og eg kan ikkje fordra dårlege komler. Eg ville ikkje likt å vore skuld i at folk fekk i seg dårlege komler.



I det siste har eg havna i diverse komlerelaterte diskusjonar. Eg har ved fleire høve påstått at komler laga av noko anna enn poteter ikkje er brukande. Komler basert på poseprodukt har eg avskrive som uakseptabelt uansett. Eg stilte meg litt meir åpen til ferdigkomler. Det skulle eg ikkje gjort. Dei er ikkje gode. Eg testa det nemleg ut sist veke. Ikkje brukande. Dei smakte lite, og hadde vassaktig konsistens. Dei eg diskuterer med endar ofte opp med å seia at dei aldri i livet vil invitera meg på komler. Det meiner eg er ei avsporing. Det finst nemleg ingen rasjonelle argument mot å laga komler heilt frå botn av.

Komlefrykta mi har og sine grunnar i at eg har sett folk mislukkast totalt på komlefronten. Det har vore smertelege opplevingar. Det fortvila blikket dei har når dei unnskyldar at komlene berre vart små, blaute klumpar i ei stor smørje. Det er ikkje eit vakkert syn.

Første gong eg var involvert i komlelaging, var på heimkunnskapen. Eg vil her retta flengande kritikk mot Finnøy kommune for å prøva å læra små ungar at det går an å laga komler basert på potetmos-posar. Kva i all verda er det for noko? Å ta eit i utgongspunktet forferdeleg produkt, og tru at det skal kunna bli gode komler av det? Eg har prøvd å fortrenga dette, men har eit slags minne om kvite, vasne klumpar som smakte mjøl og lite anna. Forferdeleg. Eg sit berre att med eit spørsmål: Kvifor i all verda brukte me ikkje poteter? Kva var det dei var så redde for?

Neste gong eg observerte andre enn mor mi laga komler, var då eg budde på Vaulen i Stavanger. To venninner laga komler til meg og Tor Øyvind. Dei hadde tatt heimkunnskap på same skulen som meg. Resultatet var såpass ille at både eg og dei hugsar det framleis. Heimkunnskapkomler har øydelagt for mange i min generasjon, er eg redd.

Etter tildragelsen i Granlunden, har eg tenkt at komler, det er noko mor får styra med. Litt som med lefser og mormor. Og kråtakaker. Men etter at mor mi endeleg våga seg til å laga kråtakaker til jul dette året, med vellukka resultat, kom komletanken til meg for alvor.

No var tida inne for å laga komler. Eg oppdaga til mi store overrasking at det einaste du måtte gjera, var å skrella nokre potetet (ikkje mange), horva dei sund (med rasp eller liknande redskap), og elta dei saman til små ballar. Så, etter tjue minutt i kjøtkraft, var dei komler. Fantastisk. Eg kunne nesten ikkje tru at det var sant. Så enkelt? Kvifor styrar då folk på med komler frå diverse posar? Alle kan då skrella ein kilo poteter? Det tek max fem minutt. Då er jo jobben gjort, dersom du har ein kjøkkenmaskin med raspefunksjon.  "At det tek så lang tid å laga mat frå botn" er den vanlegaste orsakinga folk brukar for å forklara at dei gjer seg nytte av tenestane til Toro eller Mølleren (som produserer det populære "komlemjølet" som er så i vinden nå (tilsett kun vatn, og få smaklause, preglause og utrivelege komler), og som eg ikkje kan få meg til å lika).  Fem, max ti minutt lenger, tek det å laga komlene frå botn. Og resultatet blir ufatteleg mykje betre. Det er som forskjellen på Grandis og heimelaga, som indrefilet og blodpudding, som Cevita appelsinjuice og Xtra sin.

Framgangsmåten er enkel.

Du treng litt poteter. Pink er bra, sa mor. Og det hadde ho rett i. Skrell potetene. Rasp dei (helst maskinelt, ellers blir det blodkomler (igjen i følge mor). Bland så oppi salt, 3 teskjeier pr. kilo cirka, og så like deler sikta kveite- og byggmjøl til deigen er ganske så fast. Litt klebrig, men definitivt med deig-konsistens skal han vara, komledeigen. Så rullar du dei til ballar og kokar dei i kjøtkraft. For kjøt må du ha. Og her er me ved kjerna i heile komledebatten: Salt kjøt kan ein koka dagen før komlene skal serverast. Då har ein god kraft til å koka komler i, og middagen er ferdig på ein halvtime. Dersom du set på ein kjele med vatn samstundes med komlegryta, har du tid til å skrella gulrøtter og kålerabi medan komlene kokar. Dei treng ikkje lang koketid om du kuttar dei opp i små bitar.

I dag laga eg komler til 6 vaksne og 4 ungar. Eg brukte 2,5 kilo poteter. Det var nøyaktig dobbelt så mykje som me hadde behov for. Til gjengjeld betyr det steikt komle til middag i morgon. Og det er jo, for seia som det er, minst halve vitsen.

Prosjekt

Eg nevnte i novemberinnlegget mitt at eg har hatt eit anna skriveprosjekt gåande, som har gjort at bloggen har blitt skadelidande. Dette prosjektet var ei julegåve med tektstar frå året som ligg bak oss, som eit lite utval nære og kjære fekk til jul. Eg lova å vurdera å publisera nokre av tekstane, og det skal eg halda. Eg skal publisera ein av tekstane no. Kanskje blir det fleire utover året. Kanskje ikkje. Me får sjå.

Fjorårets februar var eit snøhendelse utan like. Eg er glad for at februar er noko mildare stemt dette året, sjølv om det nå trugast med snø både på Yr og Storm, er me nærmare sommar og vår enn me var på denne tida i fjor. Og hekken, den overlevde. Så då er eg nøgd.

 

Februar





Eg kava meg ut i snøen. I fjos-støvlane tenkte eg at eg var trygg for å få snø i buksa. Eg tok, ikkje for første gong i livet, feil. Ut mot løa var det ikkje problem. Heller ikkje ned til det jernleet. Så entra eg dyrka mark.

Midvegs ute på marka byrja eg å trø i djupare og djupare snø. Midtvegs ute til haugen med trea som onkel Ingvar har truga med å motorsaghandsama, gjekk snøen til knes. Støveltaktikken hadde slege feil, og eg tenkte at dette var då fæle greier. Resten av vegen ut til haugen blei eit kav. Det var hardt arbeid å koma seg gjennom snøskavelen, og tankane gjekk til ein gong far min nesten vart sitjande fast i nokre snøfenner oppe i Stranddalen. Var det slik han hadde hatt det, mon tru?

Det var dagen då februar møter mars. Snøen hadde lege i to og ein halv månad, eit kvitt lokk over både Kvelvå og Kregjen. Her skulle det slåast gras om tre månadar. Eg fekk meg ikkje heilt til å tru det der eg stod og tok bilder med det vesle kompakt-kameraet mitt. Eit kamera som eg må sei leverer varene på ein framifrå måte. Eg har trudd det var blitt offer for tjuveri då eg hadde innbrot i bilen, og fekk 200 kroner i erstatning på reiseforsikringa fordi eg trudde det låg i datasekken.

Då eg støvsugde under sofaen og fann det att nokre månadar seinare, vart eg svært glad. Ikkje berre fekk eg berga bileta frå Finnmarksturen det året, eg slapp og å kjøpa nytt kamera. Ny ladar måtte eg kjøpa, den gamle hadde eg sendt til forsikingsselskapet som bevis på at eg hadde vore eigar av eit kamera i det heile. Og den nye kosta 500 kroner, etter kva eg hugsar. Eg anser meg difor ikkje som forsikringssvindlar.

Eg har mange gonger irritert meg over vinteren og snøen dette året. No kokar det ned til at dersom berre hekken min er spart, så skal eg heller tilgi kulden og snøen. Berre hekken spirar og får grøne blokker, skal eg tilgi snø i støvelen, bil fast i grøfta og frost i nasen om morgonen.  Berre hekken blir spart. Og får spira.

 

Yatzy

I det siste har eg spelt ein del yatzy. Vanleg yatzy i jula med mormor, og maxiyatzy på Lundeneset. Det er ingen tvil om at Maxiyatzy er kjekkast, og det er heller ingen tvil om at eg blir sur og provosert av folk som avskriv yatzy som flaks og tidtrøyte utan taktisk tilsnitt. Dette er tull. For å sleppa å forklara mitt yatzy-syn kvar evige gong det skal spelast, skal eg no forklara ein gong for alle kva eg meiner om Maxiyatzy. Det er min ambisjon at dette blogginnlegget skal bli eit slags standardverk for Maxiyatzyarar.

Me tek det, ikkje uventa, punktvis. Med påstandar og forklaringar. Litt som ei katekisme. Eller ei Confessio Augustana.

1. Maxiyatzy er berre flaks.

Maxiyatzy er sjølvsagt ein del flaks. Får du ikkje seksarar, så får du ikkje seksarar. Men eg påstår at ein dyktig Maxiyatzyspelar kan redusera elementet av flaks til kanskje 80-85%. Du har høve til å bruka taktikk, til dømes ved å skaffa deg bongar. Du kan stryka einarar, ta 12 på ett par dersom du får to seksarar på første kast, du har eit hav av muligheter. Dersom du har problemer mot slutten, kan du stryka full straight før du har kasta eit einaste kast, og dermed innkassera bongar. Urutinerte spelarar nyttar seg sjeldan av desse mulighetene, og havnar dermed på ein lågare poengsum enn dei hadde trengt å havna på. Å vita kva tid du skal satsa på hus og tårn, og vita kva tid du skal ta til takke med hus, er ein annan ting. For ikkje å snakka om den fulle straighten. Får du han ikkje på første kastet, er det berre å gi opp. Mange bongar har blitt fånyttes brukt i jakta på den fulles straighten.

 

2. Tvungen yatzy er kjekkast

Tvungen yatzy er for folk som tykkjer det er litt komplisert å knytta skoa, og difor berre brukar borrelås. Å spela tvungen yatzy tek vekk det vakre i spelet. Det er som å sjå Hellas spela fotball. Ved tvungen yatzy forsvinn så godt som heile taktikkelementet, og ein sit att med eit spel blotta for innovasjon og spelarpåverknad av det endelege resultatet. Her er det ikkje hjerneaktivitet. Her er det zombie-aktig trilling av terningane og mekanisk skriving ned av resultatet. Keisamt og meiningslaust.

3. Å spela med bongar er komplisert

Hjelpe meg. Dette er enkelt. I yatzy har du tre kast. Får du stor straight på første kastet, har du to kast til gode. Dette viser du ved å ta to bongar. Desse byter du så inn mot ekstrakast med eit seinare høve. Enkelt, og genialt. Og det som gjer spelet verdt å spela. For her kjem, som nevnt, taktikken inn i biletet.

Eg finn og grunn til å nevna oppførsel som irriterar meg grenselaust hjå motspelarar:

- Overdreven tenking tidleg i spelet.

- Unødvendig stryking oppe, som medfører stress for å få bonus seinare.

- Idiotisk prøving på å få full straight. Ekstra irriterande dersom dei faktisk FÅR det.

- Folk som ikkje ser verdien av å få bonus

- Folk som ikkje stryke ting for å få bongar

- Folk som kaste terningane sine inn i allerede kasta terningar

- Folk som ikkje forstår mitt system for å skriva poeng oppe (Eg sette ein strek dersom ein oppnår fire av det ein prøve på, så pluss eller minus dersom ein får henholdsvis meir eller mindre)

 

Det var alt. Meir treng ein ikkje vita om Maxiyatzy.

Tørke

Etter at eg la ut det siste lakseinnlegget, var eg så utlada at eg ikkje har blogga etterpå. Både nummer ni og nummer ti gjenstår, og eg føler eg må gjera dei ferdige før eg går vidare. Det bør vera svinte gjort, det er nummer åtte som er hovudlaksen. Det er den eg ser føre meg rett før eg sovnar, nesten kvar kveld. Eller eit par tre gonger i månaden i det minste. Men bloggtørka har ei heilt anna forklaring.

Eg har nemleg drive på med eit sideprosjekt som og har involvert ein del skriving. Mange kveldar i haust har blitt fylt av skriving, og det er ikkje umogeleg at noko av stoffet vil havna her etter kvart. Me får sjå. Det er ikkje alt av det som er eigna som bloggstoff, men ein del av det er heilt klart noko som ville passa inn her.

Nett no er eg litt oppgitt. Eg har akkurat køyrt på ein slik stubbe, og har røska av støytfangaren framme på bilen. Dette to veker etter at eg var innom verkstad sist. Men eg er ikkje sur, og ikkje bitter. Berre litt oppgitt. Vanlegvis ville eg skreke ut mitt sinne og irritasjon, men eg er rett og slett lett til sinns og full av framtidstru.

Det er nesten så eg blir litt bekymra.

Den åttande

Tana, 17. juli 2010 i tre-tida eller noko


Ei stor takk til fotograf Leiv Magne som knipsa dette blinkskotet. For ein laks.

For å forklara kvifor dette er den kjekkaste laksen eg har fått, må me ta ei litt grundig innleiing. Det er på sin plass å prøva å forklara mitt forhold til Finnmark.

Første gong me reiste til Tana var altså i 2003. Det var ein magisk tur som innehaldt traktorkøyring innover vidda i timesvis, lauvmakk i øyrene, læring av uttrykk me framleis ber med oss i kvardagen, midnattsol over Finnmarksvidda. Varme. Hytta me fekk låna - på underfullt vis. Kristian hadde ordna kontakt med det som skulle visa seg å vera ein heidersmann - Asbjørn Guttorm frå Karasjok. Han kjøpte reinsdyrkjøt til oss, slik at me skulle ha det godt inne på vidda. Då me kom fram til Beivvassgieddi etter fire, fem humpete timar  - der Bavvttajokha og Karasjokha flyt saman - kom me til vår overrasking til ei lita bygd. Bitte lita. Men når ein har kyrkje, så må det vel karakteriserast som ei bygd? Ei grav var det der også. Ei lita jente fekk ikkje leva lenge, og ligg no gravlagd langt der inne på vidda. Med eit lite, falleferdig stakittgjerde rundt grava.

Me innsåg straks at det ikkje kom til å bli lett å få laks. Veka før hadde det blitt tatt storlaks rett nedforbi hytta vår, men no var vatnet på retur og varmen slo inn for fullt. Me la oss til å sova, slitne som me var. Eg fant fort ut at her var det mange interessante insekter å forhalda seg til. Ikkje minst gjekk det opp for meg at klegg er verre enn mygg. Heldigvis hadde eg kjøpt myggtelt, og var førebudd. Eg la meg ned på madrassa, som var godt marinert av både myggmiddel og svette frå tidlegare brukarar.

Me fiska litt, og me fant ut at harren hadde gode kår i Karasjokha. Leiv Magne meinte han såg ein laks gå oppover med ryggfinna over vatnet. Kjetil hadde tru på at det oppover Bavvttajokha skulle vera storlaks. Kristian insisterte på å gå til Suorbmogorzi, der laksen stoppa. Kjetil og Morten vart med. Kjetil trassa bjørneskrekken sin, noko motvillig. Men laksesuget har alltid vore sterkare enn bjørneskrekken hjå den mannen, så ut bar det. Eg, Leffy og Leiv Magne vart att i leiren for å fiska. Det skulle visa seg at me nok var nærmare å koma fysisk til skade enn dei som la ut på vandring i bjørneterreng. Eg og Leffy havna nemleg i ein relativt alvorleg krangel om kva som er rett framgangsmåte ved steiking av egg og bacon. Leffy steikte nemleg egga først, til min gigantiske irritasjon. Eg fann det for godt å kommentera dette, og så var me i gang. Det heile enda med nokre timars furting, og det var aldri fare for at me skulle gå laus på kvarandre. Leiv Magne var trass alt der, og han er sterkare enn oss begge to. Til saman, mest truleg.

Eksedisjonsgutane kom ned, og kunne beretta om laks i fossen. Dei hadde ikkje fått nokon, men svære beist stod der oppe og stanga. Dei siste åra har det ikkje vore ein einaste gytelaks der oppe, heilt øverst i Karasjokha. Det gjer meg trist inn til margen.

Også ekspedisjonsgutane hadde hatt sine kontroverser - der kart og kompass var sentrale element. Men tilbake kom dei. Kjetil insisterer den dag i dag på at dei såg noko som må ha vore spor etter bjørn. Me traff så ein del Karasjokarar, ingen hadde fått laks og alle skulle heimover trudde dei. Me vart helst demotiverte, og fann ut at det einaste rette var tilbaketrekning til sivilisasjonen. Leiv Magne vart plassert i førarsetet på traktoren, og overraskande få timar seinare var me tilbake i Karasjok. Asbjørn lo godt då me kom ned att to dagar før planen, lettare medtatte og oppetne av mygg og klegg. Me fekk kaffi, og så reiste me nedover mot Tana bru.

Å køyra bil nedover Tanadalen er flott. Likevel, om nokon frå Karasjok eller Tana kommunar skulle lesa dette: Kan de vera gilde og gi nokon ei motorsag og litt betaling for å renska vekk skogen langs vegen, slik at me ser elva? Takk skal de ha.

Eg trur eg sov på mesteparten av turen, for noko av det første eg hugsar var Kjetil som viste plassen han hadde fått storlaksen sin eit par år før. Ei svær elv var det. Hjelpe meg. Eg såg ikkje heilt for meg korleis dette skulle la seg fiska over. Ettersom eg hugsar fekk me ikkje hytte med ein gong - eller fekk me og ikkje Kristian? Det kan vera at han og Morten måtte sova litt i telt den første dagen, ja. Eg har aldri heilt forstått det der med campingen på Tana og deira "fullt"-begrep. Det er ofte fullt, men me ser ingen som er i hyttene. Eg mistenkjer at dei ikkje gidd å vaska. Eller at golvet har dotte ut, og at dei ikkje gidd leggja nytt golv.

Men hytte fekk me då, etterkvart. Eg sovna som ein stein. Då eg vakna, hadde Kristian fått svidder, og det var berre nokre timar att før elva skulle stenga eit døgn. Eg fiska litt, utan å ha kjensla av at det var lov å håpa på napp. Det var denne kvelden ein utsvolta Kjetil kom med sitt legendariske utbrot om krav på middag. Kjøtet som Asbjørn hadde kjøpt til oss i Finland var endå med oss, og måtte tilberedast på eitt eller anna vis. Me sat der og snakka om me skulle laga middagen der og då, men sidan me ikkje hadde verken poteter, lauk eller sopp vart me einige om å drøyan til måndag. Då kom Kjetil inn dørene. Han ville ha middag. Då han høyrde om våre planar, mørkna han i augo. Han gjorde så krav på ein sjettedel av kjøtet, som han meinte var hans.

Eg klarar ikkje for mitt bare liv å hugsa om me faktisk ga han kjøtet. Eg trur ikkje det. Då hadde han sett det til livs rått, og det hadde eg hugsa. Eg lurer på om han måtte ta til takke med pølse på Shell. Men me har lært av denne episoden, og veit nå at når Kjetil seier han må ha middag, så må han det.

No var det blitt søndag kveld. Alle andre enn meg hadde vore oppe i timesvis, og var stuptrøtte. Eg var utkvilt, og stakk avgarde på opplevelsestur. Eg kjørte til Vadsø, utan at eg kan hugsa å bli særleg imponert av tilbodet dei hadde til besøkande seint om søndagskvelden. Ikkje ein døgnåpen bensinstasjon i sikte. Men midnattsol hadde dei, og Varangerfjorden låg der og spegla seg. Ein flott tur, som eg ikkje skulle kome til å gjenta før i juli i år.

Dagen etter mista eg laks. Det var grusomt. Eg stod nedforbi eit laksestengsel - som me som fiskar med flåge sjølvsagt hatar som pesten - då han beit. Resten av gjengen stod på land og såg på, og trudde ikkje det dei såg då eg plutseleg hadde laks på kroken. Eg trudde det ikkje heilt sjølv heller. Då Kjetil var komen heilt fram og skulle ut og ta han, datt laksen av. Dei plar spøka med at brølet mitt gjallar i Tanadalen ennå. Det er mulig dei har rett. Bitterheten var så stor, så stor. Å smerte smerte. Han var ikkje stor - kanskje rundt eit par kilo, men du kor hjerteskjærande det var å kjenna at snøret blei slakt.

Det var nok den første turen til Finnmark som gjorde at eg vart hekta på både laksefiske og Finnmark generelt. Det har blitt tur opp dit kvart år utanom i fjor, og eg har kome heim med ein sjøaure og ein smålaks. Me har og skifta fiskefokus frå å fiska i hovudelva til å prøva oss i side-elvene, og me har funne ein plass som er "heime" der oppe. Det må seiast at minst ein av dei lokale me traff i sommar nok kunne tenkt seg å sett fyr på leiren vår og kjeppjaga oss sørover ut frå blikka han sendte oss, men det er slikt som krydrar tilværet. Akkurat som trusselen om bjørn i skogen.

Då har eg forklart Finnmarksfacinasjonen - eller iallefall byrja å forklara han. Eg kunne og lagt ut om den andre turen me hadde til Asbjørn i Karasjok, om køyretur til Båtsfjord og Berlevåg, om kryssing av Ifjordfjellet  og om Skiippagurrafestival i nesten minusgrader.

Men det skulle dreia seg om nummer åtte.

Me reiste opp i midten av juli. Erik Lunde vart med oss som skårunge, med lånt utstyr og forsiktig entusiasme. Bil vart fiksa i siste liten, men då me kom opp, herska det ro og fred i laksegruppen. Me gjennomførte våre innkjøp blotta for stresset og jaget me har vore plaga med tidlegare år. Noko av dette skuldast at me på eit tidleg tidspunkt sørga for å vera akkurat harde nok med Kjetil som alltid får eit forferdeleg kav over seg så snart me landar på Høybuktmoen. Det verkar som om han veit om ein laks som står og ventar utålmodig på han i elva, og som stikk av dersom Kjetil ikkje møter opp til rett tid. Me fekk roa han ned allerede på den andre butikken me var på, og etter det var det harmoni og lykke.

Me kjørte innover og starta marsjen. Me kom fram til leirplassen vår, som mirakuløst nok var ledig dette året også. Eg og Erik gjekk og la oss tidleg, Kjetil og Leiv Magne fiska i regnet. Eg sov ikkje mykje før dei kom inn, og då hadde flaten meg Leiv M fått ei svidde. Me var i gang.

Dagen etter var det oppover elva. Leiv Magne og Kjetil gjekk vel forresten nedover, eg oppover. Erik haldt seg ved leiren og praktiserte det han hadde lært på eit meget, meget intensivt flågefiskekurs. Eg gjekk heilt opp i toppen av elva, der ho renn ut av eit vatn. Eg vassa meg utover og oppover. Det er sleipt med rullesteinar, og ikkje noko særleg triveleg å vada. Eg byrja å leggja ut flåga, og då eg hadde fått snøret skikkeleg ut, såg det bra ut. Og der beit ein laks på. Ein stor laks. Magisk. Men kva skulle eg gjere? Dersom eg vart ståande og laksen gjekk nedover, hadde eg ikkje mulighet til å koma meg raskt nedover. Dersom eg gjekk på land risikerte eg å mista laksen medan eg stavra meg innover. Eg stavra meg innover. Og laksen hang på. Då eg var komen heilt inn, gjekk svinet nedover i stryket. Eg hang med, men kort etter var snøret slakt og eg illsint. Full av bitterhet ringde eg til Leffy, som hadde opplevd det same på same plass eit par år tidlegare.

Eg gjekk så nedover mot leiren att. Tankane var mørke. Eg skulle aldri oppleva å få laks i denne elva, tydelegvis. Eg byrja å stilla spørsmål ved heile laksefisket. Ingen fisk hadde kome på land sidan 2. juni 2008, og eg var overtydd om at det kvilte ein slags forbannelse over meg som gjorde at eg aldri meir ville få laks. Kjensla av forbannelsar som kviler over ein blir ofte forsterka når ein går åleine i ein skog i Finnmark, der lumsk lokalbefolkning eller biske bamsar kan dukka opp rundt neste sving.

Halvveis nede til leiren kom eg til ein stad eg visste Leiv Magne hadde fått laks før. Eit fint brekk låg rett oppforbi. Det såg lovande ut. Eg vada meg ut, og byrja å leggja ut flåga. Ein dynamitt bunden av Kjetil. Då eg hadde fått ut passeleg med snøre, fekk eg til eit perfekt kast . Og der, midt på brekket, var ein laks oppe og smakte på herligheten. Men berre smakte. Han beit ikkje. Fortvilelse. Nytt kast. Eksplosjon på brekket. Ekstase. Total forvirring og opp med stanga og sveiva inn og sleppa ut og innsjå at her, her har eg mitt livs laks på kroken. Naturen, sinnsstemningen, måten fisken tok flåga på, alt var perfekt. Laksen gjekk nedover i hølen, og eg fulgte etter. Ein fire, fem skikkelege utras, så byrja laksen å gi seg. Å for ein laks det var. Eg tok det heilt roleg, og geleida laksen opp på nokre steinar der det såvidt sildra litt vatn over. Eg gjekk bort, løfta han opp, og gjekk i land medan eg klukkelo og takka Skaparen.

Laksen vart slengt på ryggen og frakta til leirs. Overraskinga og gleda vart stor, og det vart ikkje fiska noko særleg meir den dagen. Turen var redda. Sesongen var redda. Laksen hang i treet og livet var godt.

Me gjekk ned dagen etterpå. Leiv M. og Kjetil hadde og fått laks, og me måtte frysa dei om me skulle ha håp om å få dei med oss heim på skikkeleg vis. Ei natt på hotell i Tana var fantastisk - og kongekrabbemåltid med gode svenske venner likeså. Resten av Finnmarksturen vart for meg ikkje prega av så veldig mykje fisking, sjølv om eg jo hadde nokre sveip. At Erik og fekk laks på tampen av turen løfta årets Finnmarkstur til ein soleklar sekser på terningen. Eg fekk mitt livs laks, og alle dei andre på turen fekk fisk. Det har aldri skjedd før. Laget presterte så til dei grader.

No ligg laksen i frysaren til mor mi, og irriterer ho kvar gong ho skal henta noko der. Eg må nok snart finna fram Abu-röken.

Den sjuande

Bjerkreimselva, 2. juni 2008, klokka 14.00



Eg og Leffy på tur - tidlegfiske i Bjerkreim. Heile elva for oss sjølv. Eg ut på Gjedrem, laksen tok medan flåga gjekk - midt i straumen. Magiske greier. Leffy kom og såg på ei udramatisk landing. Dette er vel den første laksen eg har landa med ein viss verdighet, trur eg. Eg vart sjølvsagt glad - men meir letta. Letta over at sesongen var redda allerede på første fisketuren. Og det skulle visa seg å bli ei god stund til neste laks. Over to år, faktisk. 2009 vart ei ørkenvanring av eit lakseår. Men den som ventar i over to år på sin neste laks, ventar ikkje forgjeves, skulle det visa seg. Meir om det på onsdag.

Den sjette

Stabburselva, 26. juli 2007 klokka 02.00


Den minste laksen eg har fått i mitt liv - men du verda så gild han var.

Den sjette sat usedvanleg langt inne. Eg hadde gitt opp heile fiskinga, og hadde sett meg ned under eit tre med ei bok. Me var i Finnmark, og me var i Stabbursdalen. Ein vakker stad. Verdas nordligaste fåreskog. Og me hadde Morten Blom som guide.

Å gi Tana eit pauseår var ikkje noko me gjorde med lett hjarte. Kjetil fekk overtalt med og Leiv Magne til å byta ut Tana med Porsanger. Me reiste opp, og vart møtte av Morten. Han er det som på Finnøy ville blitt kalla ein friskus. Han er 50+, og relativt sprelsk for alderen. Når eg skriv dette, har Morten flykta frå Norge for vinteren, og driv med kiting i eitt eller anna tropisk paradis. Såvidt eg veit har han fiska lite laks etter at han var med oss på denne turen - eg mistenker han for å prøva å slutta.

Då me kom opp til Lakselv, hadde Morten nett fått ein storlaks. Me vart relativt gira. Han bytta bort laksen mot transport ettersom eg hugsar - ein grei deal for oss. Å gå innover mot Stabburselva var barnemat i forhold til å gå innover viddene i Tana. Her var det flatt og ikkje bratt, og heller ikkje så langt. Morten fekk sekken med lavvoen. Overraskinga hans var stor over at ein lavvo var så tung, men som tidlegare Forsvars-tilsett og FN-soldat klaga han ikkje høglytt. Det skulle seinare visa seg at det i sekken låg to lavvoar. Morten passar framleis på å minna oss på denne fadesen med jevne mellomrom.

Stabburselva er vakker. Naturen er heilt spesiell, med fåreskog og litt småbjørk innimellom. Me slo leir saman med Morten og to karar frå Tromsø. Og me starta å fiska. Me hadde usigelig god tru på dette. Det skulle imidlertid ikkje gå lenge før me fann ut at laksen sat langt inne denne gongen også. Me beslutta å reisa oppover elva, dette fordra ein tur ned til Lakselv for å kjøpa nye kort og meir proviant. Lakselv sentrum er nok - eg beklagar å seia dette - ingen vakker plass. Nå skal det seias at det er mange plasser i Finnmark som ikkje er vakre reint bygningsmessig. Dei blei jo relativt skamforne av tyskarane der oppe. Likevel må eg seia at det må då gå an å få det litt trivelegare enn dei har fått det i Lakselv. Ein bygning her og ein bygning der, med litt skrap og drit imellom. Ikkje noko for auga. Men reinsdyrkjøt hadde dei. Og ei gryte til ein billig penge.

Om kvelden var det fest i leiren med reinsdyrsuppe og meir fisking. Men laksen beit ikkje. Dagen etter la me ut på ekspedisjon. Me kryssa elva i eit konglomerat av små vatn - i ein gammal båt Morten trudde han hadde lov å låna. Kjetil var - det fins ingen annan måte å beskriva dette på - drita nervøs under båtturen. Me sat fire mann i ein halvråten robåt og lea oss sakte men sikkert framover. Eg ser tilbake på den turen som vakker, Kjetil har nok dystrare tankar vil eg tru.

Oppe i den nye kulpen traff me folk. Samuel Antti - ein godt vaksen flågefiskar og reindriftssame. Han ga oss bokna reinsdyrkjøt og moltesyltetøy, og for det er me evig takknemlige. Me traff og Åge - som tidlegare hadde vore gift med Mari Boine Persen. Det var ein kulturell bonus me ikkje hadde rekna med. Han dreiv forlag i Indre - eller var det Ytre - Billefjord. Og laks var der i hopetal. Det må ha stått hundrevis av laks i den hølen. Men ikkje tale om at dei ville bita. Me fiska i timesvis, utan å få eit einaste napp. Rundt oss hoppa laksen. Det var mest som den gongen eg fiska makrell midt i ein stim utan å få napp. I Finnmark hadde eg ikkje hagle i båten. Det hadde eg på makrellturen...

Heimturen blei ikkje utan dramatikk, då me gjekk oss litt vill. Me gjekk i ein gigantisk sirkel før me fann båten att.

Etter denne lange - og fiskemessig dårlige - turen, mista eg gnisten. Eg tenkte at eg ville nyta den siste dagen i Finnmark utan å ha laksedepresjon. Eg vart difor ikkje med på fisketur dagen etter, men haldt meg i leiren og las og pakka ned utstyr.

På kvelden kom Bjørn, kompisen til Morten. Etter å ha fiska i fem minutt låg ein laks på land. Det var sjølvsagt gledeleg, men først og fremst forferdeleg provoserande. Her hadde me fiska i dagesvis utan resultat, så kom denne Bjørn og fekk laks umiddelbart. Eg monterte stanga att og marsjerte ut i elva.

Heilt nede på brekket, der vatnet tippa over ein liten kant, beit laksen på. Det vart ingen storkamp - lydig og roleg vart han berga på land. Men du, kor glad eg vart. Ein kilo med laks kan gjera meg forferdeleg lykkeleg. Eg trur både Bjørn og Morten fekk seg ei ny oppleving av kor glad eit menneske kan bli over noko lite, medan Kjetil og Leiv Magne hadde sette dette før.

Laksen vart salta og lagd nederst i sekken. Der låg han nesten eit døgn før han kom seg i frysa. Seinare på hausten vart han servert med poteter og agurksalat. Min første Finnmarks-laks, men ikkje den siste.

Den femte

Bjerkreimselva, 10. juni 2007 klokka rundt fem, seks, sju på ettermiddagen.

Stolt fiskar med sølvblank laks hengande på det legendariske laksestativet bak vogna på Vinningland.

Det var på det såkalla tidlegfisket, før det ordinære fisket byrjar. Det var meg, Kjettan og Leiv Magne på tur. Me rigga vogn og me rigga stenger. Så var det avgarde. Fiskekortet byrja klokka 12 om natta, og det var ganske så lyst. I fire, femtida fekk eg på laks på Gjedrem. Eg hadde såvidt flåga uti då ein sølvblank skapning kom og tok for seg av den svarte flåga av hundehår. Eller var det rev? Nedover hølen med laksen, eg skjelvande på land.

Så skjer det verste som kan skje, nest etter at laksen dett av. Stanga knekk.

Dette var ikkje godstanga. Dette var reservestanga eg hadde kjøpt for ein billg penge i Finland året før. Sas hadde nemleg ikkje klart å få stanga frå flyet frå Stavanger til flyet til Kirkenes. Eg måtte reisa til Tana utan stang. Det var som å reisa til Mount Everest utan vindjakke. Eg var langt nede. Sas lova meg stanga. Om nokre dagar. Eg var eitrande. Ein tur til Finland, og ny stang til under tusenlappen var i boks. Du, kor eg angra der på Gjedrem ein tidleg laurdagsmorgon då den kneistra i glasfiberen og stanga knakk. Med ein laks i andre enden.

Å ha laks på kroken er vanlegvis ei stor oppleving. Eg blir fylt av takk, og ei visse om at dette, dette er verkeleg å leva. Då eg hadde knukken stang og stangtuppen var nede og dunka på laksenasen, var det ikkje mykje stas, skal eg fortelja. Eg fekk panikk, og byrja å å køyra laksen aaaalfor hardt. Snart var han inne der eg stod. Då fann laksen ut at dersom han tok turen bak føtene mine og rundt på andre sida, ville han klara å slita seg laus frå flåga. Og det var nettopp det han gjorde. Avgarde. Der stod eg med knukken stang og avstukken laks. Å det var tungt å gå tilbake til bilen.

Eg ringde Leffy. Han hadde ekstra stang, og kone som skulle sørover. Eg lånte reservestanga hans og gjekk opp att der eg hadde mista laksen før på dagen. Og trur du flaten meg ikkje eg fekk på ein - mistenkeleg lik - laks? Denne gongen tok eg det heilt med ro, og fekk Leiv Magne til å assistera. Ein vakker, vakker sølvblank laks på rett under 3 kilo. Ein tidleg juniettermiddag. Å kor glad eg er - den dag i dag - at eg fekk lov å oppleva det.

Dagen etterpå var det så varmt at me bestemte oss for å sjå elva frå lakseperspektiv. Me heiv oss i elva og flaut nedover eit par kilometer. Me såg ikkje ein einaste fisk.

Etterpå har eg nok vore tilbake på den staden eg fekk fisken over 30 gonger. Eg har aldri vore borti ein einaste laks.

Den fjerde

Bjerkreimselva, 11. juli 2006 klokka cirka ni om kvelden. Eller halv ti. Kven bryr seg?


Den fjerde. Teken på same stad som den tredje. Det var heilt sjukt. Lakse-mentor Kristian stod med meg og såg på. Det skjer jo aldri. Han fiskar stort sett sjølv. Men denne kvelden var han der, på sida mi. Han var der då ein laks beit på, og han var der då eg mista han etter kort tid. Han var der då ein ny laks beit på like etter, og han var der for å hjelpa meg med å få beistet på land. Å dette var ein gild laks. 6,2 kilo. Det veit eg fordi eg blogga om han i sommaren 2006-oppsummeringa mi.

Eg hugsar ikkje mykje rundt fisketuren ellers. Men det var medan vogna vår var på Vinningland. Nabo Leif er linselus i mørket bak meg. Ein svært triveleg danske som var flink å fiska og flink å arrangera grillfestar for andre fiskarar. Som ein kan sjå på stativet bak meg var dette ein god kveld i Bjerkreimselva. Eg nøgde meg imidlertid, som vanleg, med ein.

Den tredje

Bjerkreimselva, 10. september 2005 cirka klokka 0900


Her har eg gått rundt og trudd ein del ting om denne laksen. Eg har trudd det var min andre, eg har trudd eg fekk han eit anna år, og har trudd at han var større. Eit monster. Men han kan då ikkje vera over seks kilo eller kanskje seks og eit halvt? Eg har trudd eg har landa laks på over sju. Men det har eg ikkje. Ikkje tale om. Dessutan har eg trudd at dette blidet var borte for godt. Men trur du ikkje eg fann mappa i ei anna mappe? Grunnen til at eg visste at eg hadde fått han i 2005 var at me reiste ned til Egersund for å sjå Viking-Rosenborg på Corner Pub. For ein plass. Eg hugsar at ein kar hadde fått altfor mykje innabords og deisa i golvet frå ein høg stol då Viking scora eit av dei siste måla, og me måtte forklara gjesten vår frå Sør-Afrika at slikt ikkje var heilt vanleg. For me hadde gjest med oss. Ein kar Kjetil kjende. Han var indremedisiner, og beklaga seg sterkt over at eg valde å eta komle på ferja over Boknafjorden. Me kom ikkje til å få leva lenge i landet, meinte han, om me åt komle og bacon. Han har nok eit poeng - men kven vil vel leva lenge i landet utan komle? Og utan bacon?


Nei det var ei gild helg. Ei strålande helg, var det. Tidleg september. Tidleg laurdag. Me tok oss ut, og delte oss i tre. Eg gjekk øverst, Kjetil og David - var det ikkje det han heitte mon tru - nedforbi. Kvar det var i elva, kan eg ikkje sei. Det er nemleg slik med oss laksefiskarar, at me er nokre løgnaktige svin. Dei to første fekk eg på plasser der alle fiskar. Den tredje på ein plass der ikkje mange fiskar. Derfor er det heilt uaktuelt å fortelja om kvar det var. Eg innser at svært få av dei som les bloggen min blir konkurrentar i Bjerkreim, men ein laksefiskar sin logikk seier at ein aldri veit kvar informasjonen ein gir frå seg havnar. Og at det kan henda at dersom ein røper ein god fiskeplass til ein totalt fiskeuinteressert person, kan denne informasjonen havna hjå nokre som står der og opptek plassen neste gong ein er ute på fisketur. Og lite er verre enn ein annan fiskar på gromplassen. Alle andre fiskarar er i utgongspunktet toskar og idiotar.

Eg fekk laksen på då eg skulle til å byrja å trekka inn flåga. Eg meiner bestemt at alle dei tre første laksane mine tok då eg byrja å trekka inn flåga. Det er rart korleis eg kan hugsa det så sikkert, men slik er det. Eg kjende at dette var noko anna enn det eg hadde vore borti før. Det var svintungt, og ikkje ville laksen inn til land. Langt ned i hølen drog han avgarde. Etter det som føltes som eit par timar, men som nok var nærmare eit kvarter, tjue minutt, fekk eg sjå han første gong. Det var mykje trær og steinar og vatn over alt, men då laksen byrja å bli trøytt og leggja seg over på sida fekk eg lirka han inn på ei grunne og slept han i land etter halen. Å du store allverda så glad eg var. Eg låg og skalv av lykke på kne, medan blodet rant frå laksen. Stakkar laks. Heldige meg. I triumf gjekk eg ned til dei andre. Laksen vart løfta over hovudet, og Kjettaen fekk seg litt av ei overrasking. Sør-Afrikanaren kalle meg berre "The Master Fisherman" resten av helga.

Han skulle berre visst at eg hadde min første tur i Bjerkreimselva i 1996, og at den første laksen altså låg på land i 2005.

Den andre

Bjerkreimselva, 26. august 2005 cirka klokka åtte om kvelden

Nøgd fiskar med eit litt anstrengt smil. I motsetning til bildet av den første laksen min, som eg for alltid kjem til å irritera meg over at er dårleg, kjem dette inn under kategorien akseptabelt laksebilde. Dersom me ser vekk frå ansiktsuttrykket mitt, då.

Dei sa det jo. Kjetil og dei. Dei sa at når den første laksen først var på land, så var det berre eit spørsmål om kort tid før den neste kom. Eg hugsar at eg kjørte ned frå Lundeneset og stod i ein frustrerande kø på motorvegen. Eg kom til Vinningland og rigga i rekordfart. Rykta sveiv om at det var Texas i elva og at kvotar vart fylte. Eg stakk opp til Apelandshølen. Eg klarar ikkje å hugsa om det var mykje eller lite vatn - og det irriterer meg litt. Eg hugsar og ein forferdeleg enerverande sørlending som ikkje lenge i førevegen hadde belært meg om laksefisket sine løyndomar. Problemet mitt er at eg ikkje kan mislika han 100% - slik besserwissarar fortener. Han lærte meg nemleg noko som eg har hatt nytte av seinare. Nemleg mending. Det går ut på å tilpassa farten flåga har i vatnet. Og denne seine augustkvelden må eg ha menda ganske bra. For eg fekk denne, og mista ein til.

At eg mista den andre, plagar meg den dag i dag. Eg har ennå ikkje kome frå ein fisketur med meir enn ein laks. Og det er skikkeleg irriterande. Det høyrer med til historia at Leffy fekk  kvoten denne kvelden. Eg veddar på at han ikkje klarar å skilja denne kvotefyllingskvelden frå nokre av dei andre han har hatt.

Det er signinga med å ikkje få så mange. Ein hugsar og set pris på kvar minste sild ein dreg opp.

Navlebeskuande oppsummering

Eg har vore på laksefiske i helga. Den siste laksehelga har dei siste åra vore forbunden med både opp- og nedturar. I år vart det helst berre opp, om ein ikkje tek med Viking-kampen. Og det gjer me vel ikkje? Nei. Det gjer me ikkje.

Eg fekk laks i helga. Det er ikkje noko som skjer for ofte, men i år var det tredje gongen. Difor er det på tide å gjera det eg no skal gjera, før eg byrjar å gløyma. Planen nå er å ta ein systematisk gjennomgang av alle laksar eg nokon gong har fått. Allerede her er det nok mange som ikkje orkar å lesa  lenger, men då er det viktig at du kjem i hug kvifor eg har denne bloggen: Den er for min eigen del. Ikkje din. At du les er kjekt, det er ikkje det. Men eg hadde nok hatt blogg sjølv om ikkje ei einaste sjel vitja han. Og dei som tenkte for seg sjølv at å gå gjennom alle laksane eg nokon gong har fått skal vera svinte gjort, kan berre klabba igjen. Høyrer du, onkel Ingvar? Dessutan skal eg ikkje ta alle på ein gong. Det får vera måte på.

Me byrjar med den første.

Nummer ein, Bjerkreimselva, 12. august 2005 klokka 0630


Eg hugsar det meste. Eg sto opp tidleg, tidleg. Eg gjekk ned til Skiftet, rett nedforbi campingvogna vår. Eg var framleis bitter og sur fordi eg hadde mista laks i Tana i det eg skulle landa han. To år tidlegare. Gru og smerte. Men det var lenge sidan, og eg hadde blod på tann. Blod på tann, sjølv om eg innerst inne aldri kunne tenkja meg at eg nokon gong kom til å få laks på flåge. Men så, heilt plutseleg, hogg det til. Eller hogg og hogg. Det var ikkje akkurat eit beist som beit. Å som eg skalv. Heile meg rista. Føtene gjekk som trommestikker. Eg sleit med å koma meg til land. Men til land kom eg. Laksen blei berga i land i ein bekk, og eg meiner bestemt at det var Kjetil som var med på landinga. Sjølv nektar han, og påstår at det var Leffy. Sikkert er det uansett at eg ringde heim og fortalde om storhendinga, som om det var eit barn som var kome til verda. All denne gleda for ei lita svidde. Men det er nå ein gong slik at den intense kjensla av lykke eg hadde då eg bar 1,2 kilo Bjerkreimsvidde opp til campingvogna ikkje kan liknast med så mykje eg har opplevd sidan.

Vel, utanom alle dei andre laksane då. Og no kjem det ein ny laksehistorie kvar dag framover. Er planen.

Haustslepp

Eg har jaga kalvar i dag. Med mor, Dorrit og Oddvar. Frå tredje neset til Krossnes. Alt gjekk bra, heilt til me kom til slutten av første neset. Då skar eit par kalvar ut, og Dorrit og Oddvar, som haldt teten, mista kontroll. Ja, Oddvar. De mista kontroll. Eg veit at du prøver å legga skulda for dette på Dorrit, sekundært meg, og tærtiært mor, fordi me ikkje fulgte med, men faktum er at du og Dorrit var nærmast då det skjedde. Kalvane skar ut. Og du og Dorrit var nærmast.

Frykta for at dei skulle gå over til Trond var det verste for meg.

Hadde dei gått over til Trond, hadde me hatt eit hendelse med kalvejaging i timesvis. Det har aldri skjedd meg at kalvarne har gått over til Trond. Det hadde vore typisk om det skjedde i kveld, når bonden sjølv ikkje var med.


Det heile er under kontroll. Dorrit (iført mi bukse for høvet) og Oddvar styrer kalvane mot Krossnes. Leif Endre  er litt for seint ute tpå sin ATV til å få med seg dramaet eit par minutt tidlegare.

Vel, det vart ikkje så dramatisk. Oddvar og Dorrit fekk geleida kalvane opp, dei gjekk heilt fint inn i jernleet, og då hadde me dei. For dei av mine lesarar som ikkje er kjende med geografien: Når du jagar dyr heim frå neset, er det alfa og omega å få dei gjennom jernleet. Då er dei heime. Og når kalvane var komne gjennom, var det berre eit spørsmål om tid før me hadde fått flytta dei dit dei skulle.

Me hadde fullført oppdraget.

Fullført oppdraget såpass bra at eg lot resten av familien ta kalvane dei siste par hundre metera utan mi hjelp. Eg stakk heim for å klippa hekken for siste gong i år. Og for å rydda vekk Oddvar sitt fantastiske kanalsystem som redda huset mitt for å bli tatt av flaum for eit par veker sidan.

Vel vel.

Det er haust.

Det er på tide å få gang på bloggen att. Nok ein sommarferie er over. Og det på den første kvelden i 2010 der eg har vore ute heile kvelden og ikkje fått frost i meg. Ein flott kveld på Judaberg med Trygve og Gisle. No kan hausten byrja. Sjølv om eg mislikar han sterkt, har han nok eit par gode ting å by på.

Ei liste

For nokre år sidan var lister hot stuff. No kjem eg etter, med ei liste.

Lista er over matvarer eg ikkje kjem til å slutta å eta, uansett kor mange ulike kosthaldsekspertar som seier at dei gjer livet ditt dårlegare enn det allereie er.

1. Poteter
2. Brød
3. Kvit fisk
4. Indrefilet av ulike typar dyr
5. Mjølk
6. Mormor si sjokoladekake
7. Gongkaker
8. Komler
9. Pinnekjøt
10. Kinderegg

Kaka

Eg er totalt kaka, og dette er grunnen: For tredje år på rad gjekk eg til Preikestolen. Ein heil gjeng frå Lundeneset tok turen. Gildt!


Makne og Maria på myra.


Rette etter denne plankekjøringa kjem det ei svær ur.


Når ein kjem opp ura, er ein sliten og trøytt.


Oppe! Galningane på kanten er mine folk. Eg skjelte dei sjølvsagt ut, alle som ein.


Andre tur på ei veke med LIvi - Paris sist veke, Preikestolen nå. Kvar skal me hen neste helg, spør bare eg.


Det som er facinerande med å koma opp på Preikestolen, er at alt er klinisk likt som før. Alt anna forandrar seg. Ikkje Preikestolen. Her ser det likt ut som det har gjort dei siste 10 000 åra eller noko.


Det drikkes.


Dette lille lyset mitt, det skal skinne klart.


Kule damer.


Maria var på Preikestolen for første gong, og sa seg nøgd.


Makne og Maria. Flotte mennesker.


Maknoen hadde ei eiga evne til å finna gode sitje-steinar.

No er eg svært trøytt. Og har vondt over alt.
Les mer i arkivet » August 2017 » August 2016 » Desember 2015
hits